Views: 365 Author: Site Editor Ɣeyiɣi si Wotae: 2024-06-20 Dzɔtsoƒe: Teƒe
Pepa kotokuwo wɔwɔ ƒe asitsatsa le dzidzim ɖe edzi le nutome ŋuti sidzedze si le dzidzim ɖe edzi kple alesi wole ʋiʋlim be woatsɔ nubablɛ siwo anɔ anyi ɖaa ta. Esi ɖiƒoƒo plastik va zu nya vevi aɖe ta la, dɔwɔƒe geɖe le tɔtrɔm ɖe pepakotokuwo ŋu. Nuƒlelawo ƒe didi kple ɖoɖowɔwɔ ƒe afɔɖeɖewo siaae ʋãa tɔtrɔ sia.

Menye nusi le edzi yim koe nubablɛ siwo li tegbee nye o; enye nusi hiã. Nuƒlelawo lɔ̃a nusiwo mewɔa nuvevi nutome o, eye asitsalawo le esia wɔm to nuwɔna siwo me womezãa amagbewo le o zazã me. Woate ŋu agbugbɔ pepakotokuwo awɔ dɔ le, woate ŋu agblẽ nu le nugbagbewo ŋu, eye wotsɔa nusiwo woate ŋu awɔ yeyee wɔa woe, si wɔe be wonye nu nyui aɖe si woate ŋu azã ɖe plastik teƒe.
Akpa sia ku nu me nenye be pepakotokuwo wɔwɔ ƒe dɔwɔƒea ɖea vi hã. Edzroa asitsatsa ƒe didi, gazazãwo me dzodzro, viɖekpɔkpɔ ƒe agbɔsɔsɔme, kple kuxiwo me. Ne asitsalawo se nu siawo gɔme la, woate ŋu awɔ nyametsotso siwo ŋu wonya nu tsoe le dɔwɔƒe sia me yiyi ŋu.
Plastik ƒe ɖiƒoƒo kpɔa ŋusẽ ɖe míaƒe ɣletinyigba dzi vevie. Egblẽa nu le gbemelãwo ŋu, xea tsimɔwo, eye wòyɔa tomenuwo me. Dziɖuɖu siwo le xexeame katã le esia ŋu ɖom to se siwo xe mɔ ɖe aŋekotokuwo nu. Se siawo doa pepakotokuwo zazã ɖe ŋgɔ abe mɔnu bubu si li tegbee ene. Tɔtrɔ sia doa ŋusẽ pepakotokuwo wɔwɔ ƒe asitsatsa.
Nuƒlelawo le nusiwo megblẽa nu le nutome ŋu o dim geɖe wu. Nudidi sia ʋãa dɔwɔƒe vovovowo, siwo dometɔ aɖewoe nye asitsaƒewo, nuɖuɖu, kple atsyãwo, be woatrɔ ɖe pepakotokuwo ŋu. Nudzralawo zãa pepakotokuwo tsɔ ƒlea nu, nuɖuɖudzraƒewo tsɔ tsɔa nuɖuɖu yinae, eye wozãa atsyãwo tsɔ blaa nu. Alesi amewo lɔ̃a nubablɛwo ƒe kuxiwo gbɔ kpɔnu siwo li tegbee la doa ŋusẽ pepakotokuwo ƒe asi ƒe dzidziɖedzi.
Dziɖuɖu ƒe ɖoɖowo wɔa akpa vevi aɖe le pepakotokuwo dodo ɖe ŋgɔ me. Dukɔ geɖe de se ɖe aŋekotokuwo nu alo xe adzɔ ɖe wo ta. Afɔɖeɖe siawo dea dzi ƒo na asitsalawo be woaxɔ pepakotokuwo. Asi ƒe dzidziɖedzi ƒe ŋutete le vevie, kple kpekpeɖeŋu si yia edzi tso sededewo gbɔ eye nuƒlelawo ƒe nyanyanana le dzidzim ɖe edzi. Kpekpeɖeŋu sia naa nɔnɔme nyui aɖe nɔa pepakotokuwo wɔwɔ ƒe dɔwɔƒea be wòakpɔ dzidzedze.
Pepakotokuwo wɔwɔ ƒe dɔwɔƒe gɔmedzedze bia be woade ga geɖe le gɔmedzedzea me. Gazazã vevitɔwo dometɔ aɖewoe nye mɔ̃wo kple dɔwɔnuwo, siwo ate ŋu axɔ asi ŋutɔ. Mɔ̃ deŋgɔwo kpɔa egbɔ be wowɔa wo nyuie eye wonɔa anyi didina.
Mɔ̃wo ƒe asi toa vovo le woƒe ƒomevi kple woƒe ŋutete nu. Mɔ̃ vevi siwo wɔa dɔ le wo ɖokui si afã kple afã ya ƒe asi bɔbɔ wu, gake mɔ̃ siwo wɔa dɔ le wo ɖokui si bliboe ya ƒe asi bɔbɔ wu gake wowɔa dɔ nyuie wu eye wowɔa wo ƒe agbɔsɔsɔme si lolo wu. Tsɔ kpe ɖe eŋu la, àhiã mɔ̃ siwo wotsɔ lãa nu, tata, kple nu babla.
Nuwɔƒe ɖoɖo bia be woahaya teƒe alo aƒle teƒe, akpɔ egbɔ be woɖo wo ɖe ɖoɖo nyuitɔ nu be dɔa nawɔ dɔ nyuie, eye woawɔ ɖe dedienɔnɔ ŋuti sewo dzi. Ele vevie be woawɔ ɖoɖo ɖe dɔwɔƒea ƒe ɖoɖo ŋu be woawɔ dɔ nyuie wu eye woaɖe gbeɖuɖɔ dzi akpɔtɔ. Gazazã bubuwoe nye elektrikŋusẽdɔwɔƒewo ƒe kadodowo, nudzraɖoƒewo, kple nu xoxowo ƒe xexlẽdzesi gbãtɔ.
Nu vevi siwo wozãna le pepakotokuwo wɔwɔ me dometɔ aɖewoe nye pepa, nuŋlɔtsi, kple nusiwo wotsɔna léa nu ɖe nu ŋu ƒomevi vovovowo. Wozãa kraft pepa zi geɖe le eƒe ŋusẽ kple alesi wònɔa anyi didina ta. Pepa si wogbugbɔ zãna hã nye tiatia bubu si ame geɖe lɔ̃a zazã, si kpɔa asi si me womezãa nu gbagbewo le o la gbɔ. Ink siwo wotsɔ taa agbalẽ ate ŋu anye esiwo wotsɔ tsi wɔe alo esiwo wotsɔa ami wɔe, le nusiwo hiã nu. Nusiwo wotsɔna léa nu ɖe nu ŋu wɔa akpa vevi aɖe le egbɔkpɔkpɔ be akploawo lé ɖe wo nɔewo ŋu nyuie me, eye woate ŋu atiae abe atike siwo wotsɔ lãgbalẽ wɔe kple esiwo wotsɔa dzɔdzɔmenuwo léna ene.
Be viɖe nanɔ anyi la, nu xoxo siwo ƒe nyonyome deŋgɔ didi le asi siwo sɔ me le vevie ŋutɔ. Ƒomedodo tutuɖo kple nudzrala siwo ŋu kakaɖedzi le ate ŋu akpe ɖe ame ŋu be woakpɔ nubabla siwo nyo wu. Nuƒle le agbɔsɔsɔ gã me ɖea gazazã dzi kpɔtɔna eye wònaa wokpɔa egbɔ be nuawo nɔa anyi ɖaa. Tsɔ kpe ɖe eŋu la, nutoa me nudzralawo didi ate ŋu aɖe ʋuɖofewo dzi akpɔtɔ.
Dɔwɔla bibiwo le vevie ŋutɔ hafi woate ŋu awɔ nu nyuie. Dɔwɔlawo hiã hehexɔxɔ be woatsɔ awɔ mɔ̃wo ŋudɔ, akpɔ egbɔ be wokpɔ woƒe nyonyome dzi, eye woakpɔ wo wɔwɔ ƒe akpa bubuwo gbɔ. Fetu si hoa hoʋiʋli kple dɔwɔƒe ƒe nɔnɔme nyuiwo kpena ɖe ame ŋu wòhea dɔwɔla bibiwo heléa wo ɖe te.
Dɔwɔwɔ ƒe gazazãwo dometɔ aɖewoe nye elektrikŋusẽ ƒe gazazã, mɔ̃wo dzi kpɔkpɔ, kple dɔdzikpɔkpɔ ƒe gazazã. Mɔ̃ siwo zãa ŋusẽ nyuie ate ŋu aɖe elektrikŋusẽ ƒe fewo dzi akpɔtɔ. Dzadzraɖo edziedzi xea mɔ na dɔwɔnuawo ƒe gbagbã si xɔa ga geɖe eye wònaa dɔwɔnuawo ƒe agbenɔƒe didi ɖe edzi. Dɔdzikpɔdɔwo ɖɔɖɔɖo kple kɔmpiutadziɖoɖowo ƒe kuxiwo gbɔkpɔnu ate ŋu ana ɣeyiɣi natsi eye wòaɖe vodadawo dzi akpɔtɔ.
Ganyawo ƒe lolome kpɔa ŋusẽ ɖe pepakotokuwo wɔwɔ ƒe dɔwɔƒea ƒe viɖekpɔkpɔ dzi vevie. To nusiwo wowɔ ƒe agbɔsɔsɔ dzi ɖeɖe kpɔtɔ me la, adzɔnuwo wɔlawo ate ŋu aɖe ga si wozãna ɖe nu ɖeka ŋu dzi akpɔtɔ. Ðeɖe sia dzɔna elabena gazazã siwo woɖo ɖi, abe mɔ̃wo kple dɔwɔƒewo ƒe gazazãwo ene, kaka ɖe xɔ geɖe me, si wɔnɛ be gazazã bliboa dzi ɖena kpɔtɔna.
Pepakotoku geɖe wɔwɔ kpena ɖe ame ŋu le nunɔamesiwo zazã nyuie me. Nuwɔwɔ ƒe duƒuƒu gãwo ɖea gbeɖuɖɔ dzi kpɔtɔna eye wònaa dɔwɔlawo ƒe dɔwɔwɔ nyona ɖe edzi. Nu xoxowo ƒeƒle le agbɔsɔsɔ gã me le asi si dzi woɖe kpɔtɔ nu hã ɖea gazazãwo dzi kpɔtɔna. Gawu la, agbɔsɔsɔme si sɔ gbɔ wu ate ŋu ana woawɔ nubabla nyuiwo kple nudzralawo kple nudzralawo.
Ne ewɔwɔ dzi ɖe edzi la, ga si wozãna ɖe pepakotoku ɖesiaɖe wɔwɔ ŋu le mama dedie nu dzi ɖena kpɔtɔna. Ðeɖe sia na be adzɔnuwo wɔlawo te ŋu tsɔa asi siwo le ho ʋlim la naa amewo esime wokpɔa viɖe si le lãmesẽ me. Gadede mɔ̃ kple mɔ̃ɖaŋununya deŋgɔwo me ganaa nuwɔwɔ ƒe ɖoɖowo nyona ɖe edzi, si wɔnɛ be wowɔa dɔ nyuie wu eye wòɖea gazazãwo dzi kpɔtɔna.
Asixɔxɔ si wotsɔ kpe ɖe eŋu le vevie ŋutɔ be nàto vovo le pepakotokuwo wɔwɔ ƒe asitsatsa si me hoʋiʋli le me. Trɔ asi le nu ŋu kple adzɔnu ƒe dzeside wɔa akpa vevi aɖe.
Pepakotoku siwo wowɔ ɖe ɖoɖo nu nana ate ŋu ahe asisi geɖe vɛ. Asitsahabɔbɔwo lɔ̃a akplo siwo ŋu ŋkɔ le siwo nana woƒe nɔnɔme nyona ɖe edzi. Tiatia siwo nàte ŋu atrɔ asi le la dometɔ aɖewoe nye atsyã tɔxɛwo, dzesidenuwo, kple nu tɔxɛwo abe asiléƒe siwo ŋu wodo ŋusẽe alo gbedasi siwo me gblẽa nu le nutome ŋu o. Adzɔnu siawo siwo ŋu asixɔxɔ le la ɖea mɔ na adzɔnuwo wɔlawo be woabia ga home gãwo eye woawɔ asi tɔxɛ aɖe.
Wotsɔa nu nyuiwo wɔa pepakotoku siwo ƒe nyonyome de ŋgɔ eye wonɔa anyi didina nyuie wu. Akplo siawo doa dzidzɔ na atsyɔ̃ɖonuwo ƒe adzɔhawo kple nuƒlela siwo tsia dzi ɖe nutome ŋu. Nusiwo le abe nusiwo wotsɔ wu enu wòklẽna, atsyã siwo me kɔ, kple nusiwo wotsɔ blaa nu tɔxɛwo ene ate ŋu ana woaxɔ asi siwo dzi ɖe edzi. Adzɔnu nyui vovovowo nana kpena ɖe ame ŋu be woakpɔ asisiwo ƒe nuhiahiã vovovowo gbɔ eye wòdoa viɖekpɔkpɔ ɖe ŋgɔ.
Ga si sɔ ɖoɖo le vevie ŋutɔ be viɖekpɔkpɔ nanɔ anyi evɔ nànɔ ho ʋlim.
Hoʋlilawo ƒe asiwo kple asitsatsa ƒe nɔnɔmewo me dzodzro kpena ɖe ame ŋu le hoʋiʋli ƒe asiwo ɖoɖo me. Ne woɖe asi le nudɔdɔ gbogbo aɖewo alo nuteƒewɔwɔ ƒe ɖoɖowo ŋu ate ŋu ahe asisi geɖe vɛ. Ele vevie be woada asɔ le asixɔxɔ ƒe mɔnuwo kple gazazãwo dzi kpɔkpɔ me be woakpɔ viɖe tso eme.
Be woalé nyonyome deŋgɔ me ɖe asi esime wole gazazãwo dzi kpɔm nye kuxi vevi aɖe. Nuwɔwɔ ƒe mɔnu nyuiwo zazã, nusiwo woatsɔ awɔ nusiwo mexɔ asi o didi, kple gbeɖuɖɔ dzi ɖeɖe kpɔtɔ ate ŋu akpe ɖe ame ŋu. Gadede mɔ̃ɖaŋununya deŋgɔ kple dɔwɔla bibiwo me nana be adzɔnuwo ƒe nyonyome kple nuwɔwɔ nyuie nyona ɖe edzi. Dadasɔ nyuitɔ nana asisiwo ƒe dzi dzea eme eye wokpɔa viɖe si anɔ anyi ɖaa.
Hoʋiʋli sesẽ aɖe dze ŋgɔ pepakotokuwo wɔwɔ ƒe dɔwɔƒea. Ame veviwoe ɖua asitsatsa dzi, si wɔe be wòsesẽna na ame yeye siwo ge ɖe eme. Be adzɔnuwo wɔlawo nato vovo la, ele be woƒe susu nanɔ nyonyo kple alesi wowɔe ŋu. Nu tɔxɛ siwo le nyonyome nyuitɔ kekeake nana ate ŋu ana asitsaha aɖe nato vovo tso hoʋlilawo gbɔ. Atsyã siwo wowɔ ɖe ɖoɖo nu, nuwo deŋgɔ, kple nu yeyewo hea asisi geɖe wu eye wotua nuteƒewɔwɔ na adzɔnuawo ƒe ŋkɔ ɖo.
Nuzazãwo ƒe kɔsɔkɔsɔwo dzi kpɔkpɔ nyuie le vevie ŋutɔ. Kakaɖedzi nana be woatsɔ nu xoxowo ana ɣesiaɣi xea mɔ na nuwɔwɔ ƒe megbetsitsi. Ƒomedodo tutuɖo kple nudzrala siwo ŋu kakaɖedzi le ate ŋu ana woakpɔ nubabla nyuitɔwo kple nudzraɖoƒe siwo li ke. Nudzraɖoƒewo dzi kpɔkpɔ nyuie ɖea gbeɖuɖɔ dzi kpɔtɔna eye wòɖea gazazãwo dzi kpɔtɔna. Nudzraɖoƒe ƒe ɖoɖo siwo sɔ ɖe ɣeyiɣia nu zazã ate ŋu ana dɔwɔwɔ nanyo ɖe edzi eye wòaɖe ga si wozãna ɖe nudzraɖoƒewo ŋu dzi akpɔtɔ.
Mɔ̃ɖaŋununya ƒe ŋgɔyiyi yeyewo nyanya le vevie ŋutɔ. Egbegbe mɔ̃wo dzia nuwɔwɔ nyuie ɖe edzi eye wòɖea dɔwɔlawo ƒe gazazã dzi kpɔtɔna. Gadede mɔ̃ siwo wowɔna le wo ɖokui si me ate ŋu ana dɔwɔwɔ nanɔ bɔbɔe eye wòana nusiwo wowɔ ƒe nyonyome nanyo ɖe edzi. Adzɔnuwo ƒe nu yeyewo dodo ɖe ŋgɔ dzi wɔwɔ kpena ɖe adzɔnuwo wɔlawo ŋu be wonɔa ho ʋlim. Dɔwɔnuwo ɖɔɖɔɖo edziedzi nana be wowɔa dɔ nyuie eye wowɔa dɔ nyuie eye wokpɔa asitsalawo ƒe didiwo gbɔ.
Pepa kotokuwo wɔwɔ ƒe dɔwɔƒea ɖea vi le esi wole nu babla siwo li tegbee ƒe didi si le dzidzim ɖe edzi ta. Nutome ƒe dzitsitsi kple sededewo ƒe kpekpeɖeŋu ʋãa nudidi sia. Trɔ asi le nu ŋu kple adzɔnu ƒe dzeside nana asixɔxɔ nɔa eŋu, si wɔnɛ be wokpɔa ga geɖe wu.
Dzidzedzekpɔkpɔ le dɔwɔƒe sia bia ɖoɖowɔwɔ ɖe mɔnu vovovowo ŋu kple dɔdzikpɔkpɔ nyuie. Gadede egbegbe mɔ̃wo me, kakaɖedzi nana be nuzazãwo ƒe ɖoɖo si mewɔa tɔtrɔ o, kple dɔwɔwɔ ƒe gazazãwo dzi kpɔkpɔ le vevie ŋutɔ. Dɔwɔla bibiwo kple mɔ̃ɖaŋununya deŋgɔwo nana wowɔa nu nyuie wu eye woƒe nyonyome nyona ɖe edzi.
Pepakotokuwo wɔwɔ ƒe dɔwɔƒea ƒe etsɔme dze abe ɖe ŋugbedodo li ene. Esi dɔwɔƒe geɖe wu va le nuwɔna siwo me gblẽa nu le nutome ŋu o zãm la, nudidiwo ayi edzi anɔ dzidzim ɖe edzi. Nu yeyewo dodo ɖe ŋgɔ le nuwo kple nuwɔwɔ ƒe mɔnuwo me ana viɖekpɔkpɔ nadzi ɖe edzi. Ne asitsalawo yia edzi trɔna ɖe nɔnɔmewo ŋu eye woƒe susu nɔa nyonyome ŋu la, woate ŋu akpɔ dzidzedze le asi sia si le dzidzim ɖe edzi me.