Kpɔkplɔyiɖeme
Nubabla Siwo Megblẽa Nu le Nutoa Me O ƒe Vevienyenye si Le Dzidzim Ðe Edzi Ŋu Kpekpeɖeŋu
Le ƒe ʋɛ siwo va yi me la, nubablɛ siwo me gblẽa nu le nutome ŋu o va le vevie ŋutɔ. Nuƒlelawo kple asitsalawo siaa va le ŋudzɔ ɖe ŋusẽ si wokpɔna ɖe nutome dzi ŋu geɖe wu. Alesi amewo va le nyanyam tso ɖiƒoƒo plastik kple ŋusẽ gbegblẽ siwo wòkpɔna ɖe míaƒe ɣletinyigba dzi ŋu gbɔe tɔtrɔ sia tso. Esia wɔe be wole ʋiʋlim vevie be woawɔ nubablɛwo ƒe kuxiwo gbɔ kpɔnu siwo li tegbee siwo aɖe gbeɖuɖɔ dzi akpɔtɔ eye woado nutome ƒe agbanɔamedziwo ɖe ŋgɔ.
Akpa si Nuwɔna Siwo Li Eteƒe Didi Wɔna le Nuɖuɖu Dɔwɔƒe
Nuɖuɖudɔwɔƒewo wɔa akpa vevi aɖe le nusiwo li tegbee ƒe habɔbɔ sia me. Esi wònye be nubablɛ gbogbo siwo hiã na nuɖuɖuwo ta la, mɔnukpɔkpɔ gã aɖe le dɔwɔƒea si be wòakpɔ ŋusẽ nyui ɖe amewo dzi. Ne nuɖuɖudzralawo zã nubablɛ siwo me gblẽa nu le nutome ŋu o la, woate ŋu aɖe woƒe carbon footprint dzi akpɔtɔ eye wòadze nuƒlela siwo tsia dzi ɖe nutome ŋu. Menye ɖeko nuwɔna siwo li tegbee le nuɖuɖu babla me kpena ɖe yameʋua ŋu ko o
Nuɖuɖu Pepa Kplu Wɔwɔ Mɔ̃wo Kple Woƒe Vevienyenye Ŋuti Ŋgɔdonya
Nuɖuɖu ƒe pepa kotokuwo wɔwɔ ƒe mɔ̃wo nye dɔwɔnu veviwo le tɔtrɔ yi nubablɛ siwo li tegbee gbɔ me. Mɔ̃ siawo wɔnɛ be dɔwɔƒewo te ŋu wɔa pepakotoku siwo megblẽa nu le nutome ŋu o nyuie eye womegazãa ga geɖe o. Mɔ̃awo ƒe nɔnɔme deŋgɔwo abe asitɔtrɔ le woƒe lolome ŋu pɛpɛpɛ, wo wɔwɔ kabakaba, kple ŋutete si le wo si be woawɔ pepa ƒomevi vovovowo ŋudɔ ene. Wotrɔ asi le wo ŋu be woawɔ akplo ƒe atsyã vovovowo, siwo dometɔ aɖewoe nye esiwo ƒe asiléƒewo tro alo le gbadzaa eye woƒe gɔme le dzogoe ene me alo V, si wɔe be woate ŋu azã wo le mɔ vovovowo nu hena dɔ vovovowo wɔwɔ le nuɖuɖudɔwɔƒewo. Ne asitsalawo de ga mɔ̃ siawo me la, woate ŋu akpɔ nusiwo wobla ɖe agba me ƒe kuxiwo gbɔ kpɔnu siwo li tegbee ƒe didi si le dzidzim ɖe edzi gbɔ esime wole nyonyome kple dɔwɔwɔ nyuie ƒe dzidzenu kɔkɔwo me ɖe asi.
Womate ŋu ake ɖi le nubablɛ siwo me gblẽa nu le nutome ŋu ƒe vevienyenye ŋu o. Nuɖuɖudɔwɔƒewo, vevietɔ, le tsitre be woakpɔ viɖe geɖe tso nuwɔna siwo li tegbee zazã me. Nuɖuɖu ƒe pepa kotokuwo wɔwɔ ƒe mɔ̃wo naa egbɔkpɔnu si sɔ eye wòwɔa dɔ nyuie na asitsaha siwo le didim be yewoaɖe yewoƒe ŋusẽkpɔɖeamedzi ɖe nutome dzi dzi akpɔtɔ eye yewoanɔ ho ʋlim le asi si dea asixɔxɔ nusiwo li tegbee ŋu geɖe wu me. Ne èdi nyatakaka bubuwo tso mɔ̃ siawo ƒe ŋutete kple viɖewo ŋu la, àte ŋu ayi Oyang Ƒuƒoƒo ƒe Pepakotoku Mɔ̃ ƒe axa.
1. Viɖe Siwo Le Nutome Ŋu
1.1 Plastik Gbegblẽwo Dzi Ðeɖe Akpɔtɔ
Plastik gbeɖuɖɔ nye xexeame katã ƒe nya si gblẽa nu le nutome ŋu vevie. Eƒoa ɖi atsiaƒuwo, egblẽa nu le gbemelãwo ŋu, eye wòwɔa akpa aɖe le tomenuwo tsɔtsɔ ƒu gbe me. Pepakotokuwo naa mɔnu bubu si li tegbee, si ɖea plastik gbeɖuɖɔ dzi kpɔtɔna ŋutɔ. Pepakotokuwo zazã kpena ɖe ame ŋu be nutome ƒe afɔɖoƒe bliboa dzi ɖena kpɔtɔna. Wogblẽa nu le nugbagbewo ŋu, wogbãna le dzɔdzɔme nu evɔ womegblẽa nu le lãwo ƒe agbenɔnɔ ŋu o.
1.2 Nu gbagbewo ƒe gbegblẽ kple wo gbugbɔgawɔ yeyee
Pepakotokuwo gblẽna eye wogblẽna le dzɔdzɔme nu, si to vovo na plastik. Esia ɖea nusiwo gblẽa nu le nutome ŋu ɣeyiɣi didi dzi kpɔtɔna. Wotsɔa nusiwo woate ŋu awɔ yeyee, abe atiwo ene, siwo woate ŋu agbugbɔ aƒã ahaŋe wo le mɔ si li tegbee nu la wɔa woe. Tsɔ kpe ɖe eŋu la, pepa si wogbugbɔ zãna le ewɔwɔ me ɖea ati yeyewo ƒe hiahiã dzi kpɔtɔna, si kpɔa dzɔdzɔmenunɔamesiwo ta eye wòdoa ganyawo ƒe ɖoɖo si le gota gome ɖe ŋgɔ.
2. Gazazã nyuie
2.1 Nuwɔwɔ ƒe Gazazãwo Dzi Ðeɖe Akpɔtɔ
Mɔ̃ siwo wotsɔ wɔa pepa kotoku siwo wowɔna le wo ɖokui si ɖea ewɔwɔ ƒe gazazã dzi kpɔtɔna ŋutɔ ne wotsɔe sɔ kple mɔnu siwo wozãna kple asi. Dɔwɔwɔ le wo ɖokui si ɖea dɔwɔlawo ƒe gazazã dzi kpɔtɔna to dɔwo wɔwɔ kabakaba kple pɛpɛpɛ wu amegbetɔ dɔwɔlawo me. Dɔwɔwɔ nyuie sia ɖea ga gbogbo aɖe si wodzrana ɖo ɣeyiɣi didi la gɔme. Le ɣeyiɣi aɖe megbe la, gadede mɔ̃ siawo me ɖea vi elabena asitsahawo megazãa ga boo aɖeke ɖe fetu ŋu o eye wowɔa akplo siwo ƒe nyonyome de ŋgɔ wu ɣesiaɣi.
2.2 Nuwɔwɔ ƒe Duƒuƒu Kɔkɔ
Mɔ̃ siwo wotsɔ wɔa pepakotokuwo ate ŋu awɔ nu gbogbo aɖewo kabakaba, eye woakpɔ nudidi gã la gbɔ nyuie. Mɔ̃ siawo wɔa dɔ sesĩe, si wɔnɛ be wowɔa wo kabakaba evɔ womegblẽa woƒe nyonyome me o. Nusiwo wowɔna ɣesiaɣi eye wowɔa dɔ kabakaba le vevie ŋutɔ na asitsaha siwo hiã be woawɔ ɖe asitsalawo ƒe didiwo dzi. Ŋutete sia na mɔ̃ siwo wowɔna le wo ɖokui si nye nunɔamesi vevi aɖe na nuwɔwɔ ƒe dzidziɖedzi kple hoʋiʋli ƒe viɖewo me léle ɖe asi.
3. Trɔ asi le nu ŋu kple Dzesidede
3.1 Agbalẽtata ƒe Ŋutete Deŋgɔwo
Nuɖuɖu ƒe pepa kotokuwo wɔwɔ ƒe mɔ̃wo naa tiatia geɖe siwo woate ŋu atrɔ asi le wo ŋu. Asitsalawo ate ŋu atsɔ dzesidenuwo, atsyãwo, kple dzesidenuwo akpe ɖe woƒe akplowo ŋu. Esia trɔa nubablɛwo wòzua asitsatsa ƒe dɔwɔnu sẽŋu aɖe. Nukpɔkpɔ siwo léa ŋku ɖe akplowo dzi nana amewo dea dzesi adzɔnuawo eye wohea asisiwo ƒe susu. To akplowo tɔtrɔ ɖe woƒe didi nu me la, asitsalawo ate ŋu awɔ adzɔnu ƒe dzeside ƒe nuteƒekpɔkpɔ si dzi woaɖo ŋkui na nuƒlelawo.
3.2 Nusiwo woate ŋu azã le mɔ vovovowo nu le Aɖaŋuwɔwɔ me
Mɔ̃ siawo te ŋu wɔa pepakotoku ƒomevi vovovowo kple woƒe lolome vovovowo. Adzɔhawo ate ŋu atrɔ asi le akplowo ŋu wòasɔ ɖe asitsalawo ƒe nuhiahiã vovovowo nu, tso abolomeƒe suewo dzi va ɖo nuɖuɖudzraƒe gãwo dzi. Kpɔɖeŋu aɖewoe nye akplo siwo ƒe asiléƒewo tro alo le gbadzaa, kple esiwo ƒe gɔme le dzogoe ene me alo V. Alesi woate ŋu azãe le mɔ vovovowo nu alea nana be asitsahabɔbɔwo te ŋu kpɔa nusiwo wobla ɖe nu vovovowo ŋu ƒe nudidi vovovowo gbɔ nyuie. Menye ɖeko pepakotoku siwo wowɔ ɖe ɖoɖo nu wɔa dɔ ko o, ke wodoa ŋusẽ adzɔnu ƒe dzeside hã to atsyã tɔxɛwo dzi.
4. Nuwɔwɔ ƒe Nyonyome Kɔkɔ
4.1 Nusiwo sɔ kple wo nɔewo kple nuwɔwɔ pɛpɛpɛ
Mɔ̃ siwo wotsɔ wɔa pepakotoku siwo wowɔna le wo ɖokui si la bi ɖe dzidzenu deŋgɔwo me léle ɖe asi me. Woɖea amegbetɔ ƒe vodadawo dzi kpɔtɔna ŋutɔ, si wɔnɛ be wokpɔa egbɔ be wowɔa nu ɣesiaɣi. Alesi mɔ̃ siawo wɔa dɔ pɛpɛpɛe la wɔnɛ be woate ŋu awɔ pepakotoku siwo sɔ pɛpɛpɛ, siwo ƒe nyonyome de ŋgɔ. Nuwɔwɔ ɖekae sia le vevie ŋutɔ na asitsalawo, ekpɔa egbɔ be akplo ɖesiaɖe ɖo nɔnɔme siwo sɔ pɛpɛpɛ kple eƒe nyonyome ƒe dzidzenuwo gbɔ, si ana asisiwo ƒe dzidzeme kple kakaɖedzi nadzi ɖe edzi.
4.2 Nuɖuɖu ƒe Dedienɔnɔ ƒe Dzidzenuwo dzi wɔwɔ
Dzadzɛnyenye kple dedienɔnɔe nye nu vevitɔ kekeake le nuɖuɖu babla me. Mɔ̃ siwo wotsɔ wɔa pepa kotokuwo zãa nusiwo sɔ na nuɖuɖu, si wɔnɛ be kotokuwo le dedie be nuɖuɖu nate ŋu aƒo wo. Mɔ̃ siawo hã léa dzadzɛnyenye ƒe dzidzenu sesẽwo me ɖe asi le wo wɔwɔ me. Ne asitsahawo wɔ ɖe dzidzenu siawo dzi la, woate ŋu aka ɖe edzi be yewoƒe pepakotokuwo le dzadzɛ, wole dedie, eye wosɔ na nuɖuɖu babla, si akpɔ nuƒlelawo ƒe lãmesẽ ta eye woawɔ ɖe sewo ƒe nudidiwo dzi.
5. Asitsatsa ƒe Nudidi
5.1 Nuƒlelawo ƒe Sidzedze si le dzidzim ɖe edzi
Nuƒlelawo le nusiwo megblẽa nu le nutome ŋu o dim geɖe wu. Nusiwo wolɔ̃na kpɔa ŋusẽ gã aɖe ɖe nubablɛwo ƒe tiatia dzi. Nusiwo le edzi yim ɖee fia be tɔtrɔ sesẽ aɖe va le nubablɛ siwo li tegbee ŋu. Tɔtrɔ sia tso nutomenyawo ŋuti sidzedze si le dzidzim ɖe edzi kple didi be woaɖe plastik zazã dzi akpɔtɔ gbɔ. Ele be asitsalawo natrɔ ɖe nusiwo wodi siawo ŋu be woayi edzi anɔ ho ʋlim eye woawɔ ɖe asisiwo ƒe mɔkpɔkpɔwo dzi.
5.2 Sededewo ƒe Tututu ɖe Nusiwo Li Eteƒe Didi Ŋu
Le xexeame katã la, sedede siwo xe mɔ ɖe aŋekotokuwo nu va le bɔbɔm. Se siawo ƒonɛ ɖe asitsalawo nu be woazã mɔnu bubu siwo li tegbee abe pepakotokuwo ene. Ne dɔwɔƒewo zã pepakotokuwo la, woate ŋu awɔ ɖe nutome sewo dzi eye woawɔ akpa aɖe le plastik gbeɖuɖɔwo dzi ɖeɖe kpɔtɔ me. Etsɔme ƒe nukpɔsusu ɖee fia be woyi edzi le tɔtrɔm ɖe se sesẽwo ŋu, si te gbe ɖe alesi wòhiã be woawɔ nubablɛwo ƒe kuxiwo gbɔ kpɔnu siwo li tegbee dzi.
6. Dɔwɔwɔ Nyuie
6.1 Automation kple Asidɔwɔwɔ dzi ɖeɖe kpɔtɔ
Automation le pepa kotoku wɔwɔ me ɖea asidɔwɔwɔ dzi kpɔtɔna ŋutɔ. Dɔwɔwɔ ƒe dzidziɖedzi sia nana dɔwɔwɔ nɔa bɔbɔe. Mɔ̃ siwo wowɔna le wo ɖokui si kpɔa egbɔ be wowɔa wo nyuie eye kakaɖedzi le wo ŋu. Wokpɔa dɔ siwo axɔ ɣeyiɣi eye vodada ate ŋu adzɔ ne wotsɔ asi wɔ woe la gbɔ. Esia wɔe be asitsahabɔbɔwo ate ŋu akpɔ nudidi si lolo wu gbɔ kple nunɔamesi ʋɛ aɖewo, si ana woƒe dɔwɔwɔ katã nadzi ɖe edzi.
6.2 Dzadzraɖo kple Agbenɔƒe Didi
Egbegbe pepakotoku mɔ̃wo mehiã beléle boo aɖeke o. Wotrɔ asi le wo ŋu be woanɔ anyi eteƒe nadidi eye woawɔ dɔ si ŋu kakaɖedzi le. Mɔ̃ siawo kpɔa egbɔ be wowɔa dɔ ɣesiaɣi evɔ womewɔa dɔ boo aɖeke o. Beléle na dɔwɔnua edziedzi le tẽ, si wɔnɛ be dɔwɔnuawo nɔa agbe didi. Kakaɖedzi sia ɖea dɔwɔwɔ ƒe nutsotsowo kple beléle na wo ƒe gazazãwo dzi kpɔtɔna, si wɔnɛ be wonyea gadede asi si me nunya le hena zazã ɣeyiɣi didi.
Nyanuwuwuw
Gadede nuɖuɖu ƒe pepa kotokuwo wɔwɔ ƒe mɔ̃wo me ɖea vi geɖe. Wonana gazazã nyuie to dɔwɔlawo ƒe gazazã dzi ɖeɖe kpɔtɔ kple dɔwɔwɔ dzi ɖeɖe kpɔtɔ to nuwo wɔwɔ le wo ɖokui si me. Nuwɔwɔ ƒe nyonyome deŋgɔ nana be nusiwo wowɔna ɖekae, si ŋu kakaɖedzi le, evɔ nuɖuɖu ƒe dedienɔnɔ ƒe dzidzenuwo dzi wɔwɔ nana dzadzɛnyenye nɔa anyi. Asiwo ƒe didi be yewoawɔ nusiwo me gblẽa nu le nutome ŋu o le dzidzim ɖe edzi, eye nuƒlelawo ƒe nyanyanana kple sededewo ƒe nyaƒoɖeamenuwoe ʋãe. Wodoa dɔwɔwɔ nyuie ɖe ŋgɔ ne womehiã beléle na wo o eye mɔ̃ siwo nɔa anyi didina. Nu siawo na be pepakotokuwo wɔwɔ ƒe mɔ̃wo nyea gadede asi si me nunya le na asitsaha siwo ƒe taɖodzinue nye be yewoawɔ nubablɛ ƒe kuxiwo gbɔ kpɔnu siwo li tegbee.
Mɔ̃ɖaŋununya sia xɔxɔ kpena ɖe ame ŋu be woawɔ etsɔme si me amagbewo bɔ ɖo esime wole asitsalawo ƒe didiwo gbɔ kpɔm eye wole dɔwɔwɔ ƒe dɔwɔwɔ nyom ɖe edzi. Ele be asitsalawo nabu gadede asi sia ŋu be woayi edzi anɔ ho ʋlim eye woanɔ nutome ƒe agbanɔamedziwo ŋu bum.
Nyabiasewo ƒe Akpa
Nukae nye pepakotokuwo wɔwɔ ƒe mɔ̃wo?
Wonye mɔ̃ siwo ŋu wotrɔ asi le be woawɔ pepakotokuwo nyuie eye woawɔ wo le nɔnɔme vovovowo me.
Nukatae wobua pepakotokuwo be womegblẽa nu le nutome ŋu o?
Woate ŋu agblẽ nu le nugbagbewo ŋu, woate ŋu agbugbɔ wo azã, eye woɖea plastik gbeɖuɖɔ dzi kpɔtɔna.
Aleke gadede pepakotokuwo wɔwɔ ƒe mɔ̃wo me ate ŋu axɔ ga geɖe?
Dɔwɔwɔ le wo ɖokui si ɖea dɔwɔlawo ƒe gazazã dzi kpɔtɔna, edzia dɔwɔwɔ nyuie ɖe edzi, eye wòɖea gazazã siwo anɔ anyi ɣeyiɣi didi dzi kpɔtɔna.
Viɖe kawoe le pepakotokuwo zazã hena nuɖuɖu babla me na lãmesẽ?
Wotsɔa nusiwo sɔ na nuɖuɖu wɔa woe, si wɔnɛ be wokpɔa egbɔ be wole dzadzɛ eye wole dedie.
Mɔ̃ɖaŋununya ƒe ŋgɔyiyi kawoe wowɔ le pepakotokuwo wɔwɔ ƒe mɔ̃wo me?
Egbegbe mɔ̃wo naa nuwo wɔwɔ le wo ɖokui si, wotrɔa asi le wo ŋu, eye wowɔa wo kabakaba.
Nukae nye asitsatsa ƒe nɔnɔme siwo li fifia na pepakotokuwo wɔwɔ ƒe mɔ̃wo?
Nubablɛwo ƒe kuxiwo gbɔkpɔnu siwo li tegbee siwo nuƒlelawo ƒe nyanyanana kple sededewo ʋãa amewo ƒe didi le dzidzim ɖe edzi.
Aleke tɔtrɔ siwo wowɔ le sewo me kpɔa ŋusẽ ɖe mɔ̃ siwo wotsɔ wɔa pepa kotokuwo ƒe didi dzii?
Mɔxexe ɖe aŋekotokuwo nu dzia pepa bubu siwo megblẽa nu le nutome ŋu o ƒe didi ɖe edzi.
Yɔyɔ be Woawɔ Nu
Gadede pepakotokuwo wɔwɔ ƒe mɔ̃wo me nye afɔɖeɖe si me nunya le na asitsaha siwo ƒe taɖodzinue nye be yewoanɔ anyi ɖaa eye yewoazã gazazã nyuie. Mɔ̃ siawo kpena ɖe ame ŋu woɖea dɔwɔlawo ƒe gazazã dzi kpɔtɔna, wonaa ewɔwɔ ƒe nyonyome nyona ɖe edzi, eye wokpɔa nuƒlelawo ƒe didi si le dzidzim ɖe edzi be woatsɔ abla nu siwo me gblẽa nu le nutome ŋu o la gbɔ.
Le mɔ̃ siwo ƒe nyonyome de ŋgɔ gome la, bu Oyang ƒe egbɔkpɔnu yeyewo ŋu kpɔ. Woƒe mɔ̃wo naa nu deŋgɔwo, kakaɖedzi le wo ŋu, eye wodoa alɔ wo be nàkpɔ egbɔ be wò dɔwɔƒea nayi ŋgɔ.
Ne èdi nyatakaka bubuwo kple be yeaku woƒe nunanawo me la, yi Oyang Ƒuƒoƒoa.
Ðe afɔ aɖe yi etsɔme si me amagbewo bɔ ɖo wu gbɔ egbea!
