Pepa Akplo Dzralawo ƒe Dzidzedzekpɔkpɔ Ŋutinyawo

Ɣeyiɣi yeye aɖe dze egɔme na nubablɛwo. Amewo le tetem ɖa le plastik ŋu. Fifia wotiaa tiatia siwo me gblẽa nu le nutome ŋu o. Pepakotoku siwo wogbugbɔ zã ƒe asi le dzidzim ɖe edzi kabakaba. Atso dɔlar biliɔn 3.11 le ƒe 2024 me va ɖo dɔlar biliɔn 5.40 le ƒe 2034. Esia ɖee fia be amewo di be yewoawɔ tiatia siwo li tegbee wu. Teƒe geɖe le kpekpem ɖe tɔtrɔ sia ŋu:

• Europa di be yeaxɔ kraft paper geɖe wu.

• Dziehe Amerika le dzidzim ɖe edzi elabena amewo nya nu tso ɖiƒoƒo plastikwo ŋu.

• India kpɔ dzidziɖedzi 39% le pepa dzi nubablɛ siwo wotsɔ tso duta vɛ me.

Asitsalawo, asitsahakplɔlawo, kple amesiwo tsɔ ɖe le eme na ɣletinyigba la sena le wo ɖokui me be ŋutinya siawo ʋã yewo. Pepa kotoku wɔlawo ɖee fia be ame dama kple dzidzedzekpɔkpɔ ate ŋu adzɔ ɖekae.

Nu Vevi Siwo Wotsɔna Yia Nu

• The pepa kotoku ƒe asi le dzidzim ɖe edzi  kabakaba. Ate ŋu aɖo dɔlar biliɔn 5.40 le ƒe 2034. Tɔtrɔ sia ɖee fia be amewo di be woatsɔ nubablɛ siwo me gblẽa nu le nutome ŋu o.

• Nusiwo li tegbee le vevie ŋutɔ na dzidzedzekpɔkpɔ. Adzɔnuwo wɔlawo zãa nusiwo wogbugbɔ zã kple tiatia siwo nu gbagbewo gblẽna. Esia kpena ɖe ame ŋu be wòawɔ ɖe nusi asisiwo di dzi eye wòwɔna ɖe nutome ƒe sewo dzi.

• Asitsala abe Andrew Mupuya ene ɖee fia nenema dɔsesẽwɔwɔ le vevie . Nu yeyewo dodo ɖe ŋgɔ hã kpena ɖe amewo ŋu wokpɔa dzidzedze le nubablɛ siwo me gblẽa nu le nutome ŋu o me. Woƒe ŋutinyawo ʋãa ame bubuwo be woadze woƒe drɔ̃ewo yome.

• Dɔwɔƒe siwo doa go kuxiwo, abe Urja Packaging le dɔvɔ̃a ƒe ɣeyiɣia me ene, ate ŋu akpɔ mɔnukpɔkpɔ yeyewo. Woate ŋu atsi geɖe. Esia ɖee fia be ŋusẽdodo kple asitɔtrɔ le nɔnɔmewo ŋu nyo.

• Toɖoɖo asisiwo kple nu nyuiwo wɔwɔ le vevie. Ekpena ɖe ame ŋu be woatu nuteƒewɔwɔ na adzɔnuawo ƒe ŋkɔ ɖo. Asisi kpɔdzidzɔwo trɔna gbɔna. Esia kpena ɖe asitsalawo ŋu wowɔa dɔ nyuie le asi sesẽ aɖe me.

Pepa Akplo Dɔwɔƒewo Kple Asi ƒe Dzidziɖedzi

Dɔwɔƒewo ƒe Nɔnɔmewo Kple Nusiwo Li Eteƒe Didi

Pepa babla ƒe dɔwɔƒea le tɔtrɔm ŋutɔ. Le ƒe ewo siwo va yi me la, xexeame katã ƒe... pepakotokuwo ƒe asi dzi ɖe edzi kabakaba . Eƒe asixɔxɔ nye USD biliɔn 7.05 le ƒe 2024. Kaka ƒe 2032 naɖo la, ateŋu aɖo USD biliɔn 11.07. Susu ʋɛ aɖewo tae esia dzɔ ɖo:

• Ame geɖe wu di be yewoabla nu siwo nyo na anyigba.

• Dziɖuɖuwo de sewo ɖe plastik ŋu.

• Amewo tsɔa ɖe le dzɔdzɔmenuwo takpɔkpɔ me wu.

Fifia, adzɔnuwo wɔlawo zãa kraft-pepa si wogbugbɔ zã, agblemenukuwo ƒe ka, kple nusiwo wotsɔ blaa nu siwo gblẽna le nugbagbewo ŋu. Esia kpena ɖe ame ŋu be ganyawo nanɔ tsatsam. Le ɖoɖo sia me la, nuwo gazua numame na wo ake alo wogblẽna le wo ɖokui si.

Nusiwo le edzi yim dometɔ aɖewo le asi trɔm le dɔwɔƒea ŋu:

Nɔnɔmewo Ŋuti	Numeɖeɖe
Nu gbagbe siwo gblẽna eye woate ŋu awɔ gbeɖuɖɔ	Dɔwɔƒewo wɔa pepakotoku siwo gblẽna kabakaba. Esia fia be gbeɖuɖɔ siwo le tomenuwo tsɔtsɔ ƒu gbe me dzi ɖe kpɔtɔ.
Wogbugbɔ zãe eye FSC-Certified	Ame geɖe zãa pepa siwo wogbugbɔ zã kple nusiwo ŋu woɖo kpee. Esia kpena ɖe ame ŋu be woaɖe avewo.
Plastik-nutatawo Dzi Ðeɖe Akpɔtɔ	Ewɔlawo mezãa aŋenu siwo wotsɔ blaa nu boo aɖeke o. Esia wɔnɛ be kotokuwo gbugbɔgazã nɔa bɔbɔe.

Adzɔnuwo wɔlawo wɔa akplo siwo sesẽ wu eye woate ŋu anɔ te ɖe tsi nu hã. Wowɔa atsyã tɔxɛwo na adzɔnuwɔƒewo. Susu yeye siawo kpena ɖe asitsalawo ŋu be woato vovo eye wonaa nusi asisiwo di.

Nubabla Siwo Megblẽa Nu le Nutoa Me O ƒe Didi

Amewo di le afisiafi be yewoakpe ɖe ɣletinyigba la ŋu. Numekuku yeye aɖe ɖee fia be:

Akɔntabubu ƒe Alafa	memamã
Nuƒlelawo ƒe asaƒoƒo na nubablɛ siwo gbɔ eme	49% .
Alesi wòanya wɔ be woaƒlee le nusiwo wobla ɖe agba siwo woate ŋu agbugbɔ akɔ ɖe eme dzi	79% .
Anɔ eme be woaƒle nusiwo ƒe babla siwo woate ŋu azã ake alo esiwo woate ŋu azã ake	58% .
Nuƒlela siwo le agbagba dzem be yewoanɔ agbe si li tegbee wu	95% .

Pepa siwo wobla ɖe agba dzi la sɔ gbɔ ŋutɔ nya nyuiwo : .

• Ate ŋu agbã eye wòatrɔ azu gbeɖuɖɔ.

• Etsoa nusiwo ate ŋu agatsi ake me.

• Ele bɔbɔe be woagbugbɔ awɔe eye mezãa ŋusẽ boo aɖeke wu plastik o.

Pepakotokuwɔlawo wɔa nusiwo sɔ ɖe nusi amewo di nu. Dukɔ geɖe wu le mɔxexe ɖe aŋekotokuwo nu. Eyata, ame geɖe wu di be yewoatsɔ pepa abla nu. Tɔtrɔ sia ƒonɛ ɖe dɔwɔƒewo nu be woate nu yeyewo kpɔ eye woakplɔ mɔ ayi xexe si me amagbewo bɔ ɖo me.

Dzidzedzekpɔkpɔ Ŋutinya: Andrew Mupuya ƒe Pepakotoku ƒe Asitsatsa

Asitsatsa ƒe Gɔmedzedzewo

Andrew Mupuya ku drɔ̃e gã aɖe. Edi be yeakpe ɖe ɣletinyigba la ŋu. Ekpɔe be amewo hiã nubablɛ siwo me gblẽa nu le nutome ŋu o le Uganda. Ga menɔ esi wòatsɔ adze eƒe dɔwɔƒea gɔme o. Eyata, efɔ aŋetu siwo wozã. Edzra wo na dɔwɔƒe aɖe si wogbugbɔ zãa wo. Esia na ga vi aɖe wòdze egɔme. Ehiã be Andrew nasrɔ̃ alesi wowɔa pepakotokuwoe. Ezã ɣeyiɣi tsɔ srɔ̃ aɖaŋu yeyewo. Ame geɖe mexɔ edzi se o. Nufiala aɖewo kple xɔlɔ̃ aɖewo gblɔ be ele be wòalé fɔ ɖe sukudede ŋu. Wosusu be ado kpo nu. Andrea mena ta o. Eyi edzi xɔ eƒe susua dzi se.

Kuxiwo Dzi Ðuɖu

Andrew do go kuxi geɖe. Mekpɔ kpekpeɖeŋu boo aɖeke o. Esrɔ̃ nu yeyewo eye wòna eƒe adzɔnuwo nyo wu. Eɖoa to aɖaŋuɖoɖowo eye wòtrɔa eƒe dɔa. Eyi edzi nɔ agbagba dzem ne esesẽ gɔ̃ hã. Andrew ƒe ŋutinya ɖee fia be dɔ sesẽ wɔwɔ ɖea vi. Ɣeyiɣi sesẽwo hã nɔa pepakotokuwɔƒe geɖe hã si. Andrew ƒe mɔzɔzɔa ɖo kpe edzi be amesiame ate ŋu akpɔ dzidzedze.

Ŋusẽkpɔɖeamedzi Kple Eƒe Dzesidede

Woyɔ Andrew ƒe dɔwɔƒea be Sɔhɛwo ƒe Dɔwɔhawo ƒe Kadodo ƒe Gadede Dɔwɔƒe (YELI). Enaa dɔ ame siwo wu 50. Asitsaha la wɔa pepakotoku siwo kpena ɖe ame ŋu be woaɖe plastik gbeɖuɖɔwo dzi akpɔtɔ. YELI xea fetu si sɔ eye wòkpena ɖe nutoa me ƒomewo ŋu. Andrew xɔ kafukafu geɖe:

Ƒe ƒe	Kafukafu Ŋkɔ Fetu	ƒe Agbɔsɔsɔme	Numeɖeɖe
2011	Asitsatsa Ŋuti Ðoɖowo Ŋɔŋlɔ ƒe Hoʋiʋli	Dɔlar 1,000 ye	Eɖu dzi le ame 300 dome eye wòƒle xɔmenuwo na eƒe dɔwɔƒea.
2012	Afrika Kplɔlanyenye Sɔhɛ Dɔwɔlawo ƒe Kafukafu	Dɔlar 30,000 ye	Eyae nye amesi ɖu dzi le ame 270 dome eye wòdo eƒe dɔwɔƒea ɖe edzi.
2013	Hadomegbenɔnɔ ƒe Dɔwɔnawo ƒe Kafukafu	N/A	Enye amesiwo ɖu dzi le Europa dometɔ ene dometɔ ɖeka, eye wòɖu amesiwo tso Norway, Sweden, kple USA dzi.

Andrew xɔ Anzisha ƒe Nunana hã le ƒe 2012. Enɔ Forbes Africa 30 Under 30. Eƒe ŋutinya ʋãa pepakotokuwɔla bubuwo kple sɔhɛwo be woati woƒe drɔ̃ewo yome.

Dzidzedzekpɔkpɔ Ŋutinya: Urja Packaging ƒe Teteɖeanyi

Pepakotokuwo ƒe Asitsatsa Gbugbɔgatu

Urja Packaging dze egɔme abe ƒomea ƒe dɔwɔƒe sue aɖe ene le India. Gbe ɖeka la, dzo fiã woƒe dɔwɔƒea. Aƒetɔwo medzudzɔ o. Wogatu dɔwɔƒea tso naneke me o. Ƒomea me tɔ ɖesiaɖe kpe asi ɖe eŋu. Wokɔ gbeɖuɖɔa ŋu. Woɖɔ nu gbagbãwo ɖo. Woƒle mɔ̃ yeyewo. Woƒe dɔsesẽwɔwɔ na tɔtrɔ gã aɖe va. Urja Packaging trɔ gbɔ sesẽ wu tsã. Ame geɖe siwo le woƒe du me do dzidzɔ na wo. Dɔwɔƒea va zu mɔkpɔkpɔ ƒe dzesi na pepakotokuwɔla bubuwo.

Nu yeyewo dodo ɖe ŋgɔ le Dɔvɔ̃a Me

COVID-19 dɔvɔ̃a na nuwo sesẽ. Ele be woatu asitsaƒe geɖe. Urja Packaging kpɔ mɔnukpɔkpɔ be yeatsi. Wowɔ pepakotoku yeyewo hena nuɖuɖu kple atikewo tsɔtsɔ yi na amewo. Agbalẽtaƒea zã nusiwo le dedie wu. Wona dɔwɔƒea kɔ wu. Wofia dɔwɔlawo be woawɔ ɖe lãmesẽnyawo dzi. Urja Packaging dze akplowo dzadzra gɔme le Internet dzi. Esia kpe ɖe wo ŋu wokpɔ asisi yeyewo. Dɔwɔƒea ɖo kpe edzi be susu yeyewo ate ŋu akpe ɖe ŋuwò nàtsi, ne ɣeyiɣiawo sesẽ gɔ̃ hã.

Urja Packaging ƒe ŋutinya ɖee fia be ɣeyiɣi sesẽwo ate ŋu ahe susu yeyewo vɛ. Wotrɔ kuxiwo wozu mɔnukpɔkpɔ be woahaya.

Dzidziɖedzi zi gbɔ zi Ewo Kple Nusɔsrɔ̃ Siwo Wosrɔ̃

Urja Packaging dzi ɖe edzi zi gbɔ zi ewo le ƒe ʋɛ aɖewo me. Dɔwɔƒea xɔ ame geɖe wu ɖe dɔ me. Woƒle nu mɔ̃ siwo nyo wu . Wodzra akplowo le du yeyewo me heɖo wo ɖe dukɔ bubuwo me. Woƒe susu nɔ nu nyuiwo wɔwɔ kple kpekpeɖeŋu nana asisiwo ŋu. Aƒetɔwo srɔ̃e be dɔwɔwɔ ɖekae kpena ɖe ŋuwò nèɖua dzi. Wosrɔ̃e be toɖoɖo asisiwo kpena ɖe ŋuwò nètsina. Urja Packaging ƒe ŋutinya ʋãa ame bubuwo be woayi edzi anɔ agbagba dzem, eɖanye nuka kee dzɔ o.

Nusɔsrɔ̃ si Wosrɔ̃	Ŋusẽkpɔɖeamedzi ɖe Tsitsi Dzi
Ƒuƒoƒo me dɔwɔwɔ	Haya kabakaba wu
Nutoto	Asi yeyewo ʋu
Asitsalawo ƒe nyaŋuɖoɖo	Nusiwo wowɔ nyuie wu
Tenɔnɔ	Dzidziɖedzi si anɔ anyi ɣeyiɣi didi

Pepa Akplo Dɔwɔƒe Xɔŋkɔwo Le Xexeame Katã

Duro Bag ƒe Domenyinu kple Liƒo

Duro Bag nye dɔwɔƒe si de ŋgɔ wu  le pepakotokuwo me. Wonya wo be wowɔa nu nyuiwo. Duro Bag zãa nusiwo le dedie na dzɔdzɔme. Woate ŋu agbugbɔ woƒe akplowo awɔ dɔe. Wotsɔa ɖe le ɣletinyigba la me wu dɔwɔƒe bubu aɖewo. Duro Bag wɔa akplo ƒomevi geɖe. Ðewo nye nuɖuɖu ta, eye ɖewo gblẽna le gbeɖuɖɔ me. Dɔwɔƒea yia edzi le dzidzim ɖe edzi elabena wotea nu yeyewo kpɔna eye wokpena ɖe nutome ŋu.

Aɖaŋuɖoɖo ƒe	Numeɖeɖe
Adzɔnu Vovovowo ƒe Nudzɔdzɔwo	Duro Bag wɔa akplo geɖe hena zazã vovovowo.
Ðokuitsɔtsɔna na Nusiwo Li Eteƒe Didi	Wozãa nusiwo wogbugbɔ zã eye wodzea agbagba be yewoakpɔ dzɔdzɔmenuwo ta.
Tiatia Siwo Nàwɔ Trɔ Asi Le Nu Ŋu	Asitsalawo tiaa woƒe akplowo ƒe lolome, amadede, kple woƒe dzedzeme.
Mɔ̃ɖaŋununya Deŋgɔ Kple Nu yeyewo dodo ɖe ŋgɔ	Duro Bag zãa mɔ̃ yeyewo kple dɔwɔla bibiwo tsɔ wɔa dɔ nyuie.
Xexeame Katã ƒe Ðoɖowɔwɔ Kple Wo Mama	Dɔwɔƒea dzraa akplowo na amewo le xexeame katã.
Dzɔdzɔmeŋutete Dzi Kpɔkpɔ Sesẽe	Duro Bag léa ŋku ɖe akplo ɖesiaɖe ŋu be enyo hã.
Lé fɔ ɖe Asitsalawo ƒe Dɔwɔƒe ŋu	Dɔwɔƒea kpena ɖe asisiwo ŋu tso gɔmedzedze vaseɖe nuwuwu.

Amerikatɔwo ƒe Pepakotoku ƒe Mɔ̃ɖaŋununya ƒe Nu yeyewo dodo ɖe ŋgɔ

Amerikatɔwo ƒe Pepa Akplo nye kplɔla elabena wo zã mɔ̃ɖaŋununya yeyewo . Woƒe mɔ̃wo taa atsyãwo kabakaba eye wonaa amewo biaa akplo siwo wowɔ ɖe ɖoɖo nu. Nuɖoanyia taa nu ɖe ​​akpa eveawo, eyata tiatia geɖe wu le asisiwo si. Wozãa pepa si me 40% le le nuzazã megbe. QR-dzesiwo le akplowo ŋu be woakpe ɖe wo ŋu le wo gbugbɔgazã me. Le ƒe etɔ̃ me la, automation dzi ɖe edzi 35%. Esia wɔnɛ be akplowo wɔwɔ kabakaba eye wònyona ɖe edzi.

Ŋgɔyiyi Ƒomevi ƒe	Numeɖeɖe
Egbegbe Dɔwɔnu Siwo Wowɔna	Mɔ̃wo wɔa akplo siwo wowɔ ɖe ɖoɖo nu kabakaba.
Smart Manufacturing ƒe Ðekawɔwɔ	Agbalẽtata ɖe akpa eveawo naa tiatia geɖe wu.
Nusiwo Li Eteƒe Didi ƒe Dɔwɔnawo	Akplowo zãa pepa siwo wogbugbɔ zã eye QR-dzesiwo le wo ŋu hena wo gbugbɔgazã.

ALB-GOLD ƒe Nubablɛwo ƒe Tɔtrɔ si Li Eteƒe Didi

ALB-GOLD trɔ eƒe agbawo be wòakpe ɖe anyigba ŋu. Wozãa Billerud Axello®ZAP pepa fifia. Pepa sia ɖea CO2 65% dzi kpɔtɔna ne wotsɔe sɔ kple plastic. Asitsalawo kple fiasewo lɔ̃a akplo yeyeawo. Woate ŋu agbugbɔ akploawo awɔ dɔe, si amewo dina. ALB-GOLD ƒe nubablɛ yeyeawo na woƒe adzɔnu ƒe ŋkɔ dze nyuie wu. Ekpe ɖe wo ŋu woto vovo tso ame bubuwo gbɔ.

• Akplo yeyeawo ɖea CO2 dzi kpɔtɔna 65% ne wotsɔe sɔ kple plastic.

• Asitsalawo kple fiasewo gblɔ nya nyuiwo.

• Woate ŋu agbugbɔ akploawo awɔ dɔe eye woawɔ ɖe nusi amewo di dzi.

Nu yeyewo dodo ɖe ŋgɔ si ku ɖe asisiwo ŋu le UK

Britaintɔwo ƒe pepakotokuwɔlawo ɖoa to nusi amewo di. Ocado dzudzɔ aŋekotokuwo zazã eye wòtrɔ ɖe pepa ŋu. Amewo kpɔ dzidzɔ ɖe tɔtrɔ sia ŋu. Hadomegbenɔnɔ ƒe nyatakakadzraɖoƒewo kafu Ocado geɖe. Asitsalawo dina be yewoawɔ nusiwo akpe ɖe ɣletinyigba la ŋu. Dɔwɔƒewo wɔa akplo siwo nyo wu le esia ta. Sewo hã nana dɔwɔƒewo tea susu yeyewo kpɔna eye wokpɔa dzɔdzɔmenuwo ta.

• Eŋlisiawo ƒe asisiwo lɔ̃ Ocado ƒe tɔtrɔ ɖe pepakotokuwo ŋu.

• Hadomegbenɔnɔ ƒe nyatakakadzraɖoƒewo ɖee fia be wodo alɔ tiatia siwo mewɔa nuvevi nutome o.

• Dɔwɔƒewo wɔa akplo yeyewo elabena asisiwo kple sewo bia tso wo si.

Nu Vevi Siwo Le Megbe Na Dzidzedzekpɔkpɔ Ŋutinya Ðesiaɖe

Nu yeyewo dodo ɖe ŋgɔ kple tɔtrɔ ɖe nɔnɔmewo ŋu

Pepakotokuwɔlawo va toa susu yeyewo vɛ. Wotrɔa alesi wowɔa dɔe be wòasɔ ɖe nusi nuƒlelawo di nu. Dɔwɔƒewo zãa nusiwo wogbugbɔ zã kple tiatia siwo nu gbagbewo gblẽna. Esia kpena ɖe wo ŋu wonɔa ŋgɔ na ame bubuwo. American Paper Bag ɖe alesi susu yeyewo ate ŋu atrɔ asitsaha aɖee fia. Wozãa mɔ̃ siwo me nunya le eye wonaa amewo tiaa woawo ŋutɔ ƒe atsyãwo. Tɔtrɔ siawo nana asisiwo kpɔa dzidzɔ eye wokpena ɖe anyigba ŋu.

Adzɔnuwo wɔlawo ƒlea mɔ̃ siwo nyo wu. Mɔ̃ siawo nana akplowo ƒua du eye womezãa ŋusẽ boo aɖeke o. Zenbo ƒe mɔ̃wo wɔa akplo sesẽwo eye wokpena ɖe dzɔdzɔme ŋu. Ame geɖe wu di be woatsɔ nubablɛ siwo me gblẽa nu le nutome ŋu o, eyata dɔwɔƒewo yia edzi le ŋgɔ yim. Asitsaha siwo zɔna ɖe se yeyewo kple nusiwo le edzi yim dzi la dzina ɖe edzi kabakaba. Wotrɔa alesi wokpɔa nuzazãwoe eye wozãa nusiwo nyo wu. Wowɔa nu nyuitɔ hã be woaka ɖe wo dzi.

Susu yeyewo doa ŋusẽ dɔwɔƒewo ŋutɔ. Ne wote ŋu trɔna la, ekpena ɖe wo ŋu wokpɔa kuxiwo gbɔ heɖua dzi.

• Ame geɖe wu di be yewoawɔ nusiwo anyo na ɣletinyigba la.

• Nuƒle le Internet dzi fia be woahiã nubablɛ damawo geɖe wu.

• Dɔwɔƒewo trɔna be yewoawɔ ɖe se yeyewo kple nusi asisiwo di dzi.

Nusiwo li tegbee abe Asixɔxɔ Vevi aɖe ene

Pepakotokuwɔlawo tsɔa ɖe le eme na anyigba. Woɖea ka siwo le abe hemp kple bambu ene. Akplo siwo te ɖe aƒe ŋu wɔwɔ ɖea ɖiƒoƒo dzi kpɔtɔna. Eco-design nana akplowo wɔa dɔ nyuie wu. Kɔmpiuta zazã kpena ɖe ame ŋu be wòalé ŋku ɖe afɔɖeɖe ɖesiaɖe si woawɔ le akplowo wɔwɔ me ŋu.

1. Wozãa cellulose si tso ave siwo dzi wokpɔna me.

2. Woxɔa ɖaseɖigbalẽwo abe FSC ene tsɔ ɖenɛ fiana be yewokpɔa dzɔdzɔme ta.

3. Ne wotso ati aɖe la, wodoa bubu.

Adzɔnuwo wɔlawo zãa ŋusẽ si tsoa ɣe alo ya me. Woɖea tsi dzi kpɔtɔna eye womezãa atike ʋɛ aɖewo o. Afɔɖeɖe siawo kpena ɖe ɣletinyigba la ŋu eye wònana nusiwo wowɔna la nɔa dedie. Dɔwɔƒe geɖe dzea agbagba be yewoakpɔ ga eye yewoanye amagbewo le ɣeyiɣi ma ke me. Wonana woƒe dɔa nyona ɖe edzi eye wozãa nusiwo le etame. Mɔ̃ siwo dzraa ŋusẽ ɖo kpena ɖe wo ŋu be womezãa ga geɖe o eye wokpɔa etsɔme ta.

Aɖaŋuɖoɖo ƒe	Ŋusẽkpɔɖeamedzi ɖe Viɖekpɔkpɔ kple Nusiwo Li Eteƒe Didi Dzi
Dɔwɔwɔ wòanyo wu	Eɖea gazazãwo dzi kpɔtɔna eye wòkpena ɖe ame ŋu wòwɔa dɔ kabakaba, eyata viɖewo dzina ɖe edzi.
Nusiwo le etame zazã	Enaa nusiwo wowɔna nyona eye wòkpɔa gazazã dzi.
Akɔdada zi ɖeka	Eɖea ga si wozãna ɖe akplo ɖesiaɖe ŋu dzi kpɔtɔna, eyata nuwo ƒe asiwo ate ŋu anyo wu.
Trɔ asi le eŋu kple dzesideŋkɔ	Enaa asisi geɖe wu eye wònana woxɔa ga geɖe wu.
Mɔ̃ siwo me womezãa ŋusẽ le o	Eɖea gazazãwo dzi kpɔtɔna eye wòkpena ɖe ɣletinyigba la ŋu.
Mɔ̃ɖaŋununya yeyewo zazã	Enaa dɔwɔwɔ kabakaba eye akplowo nyona ɖe edzi.

Asitsalawo ƒe Dzidzemekpɔkpɔ Kple Adzɔnu ƒe Nuteƒewɔwɔ

Pepa kotoku wɔlawo ƒe tatɔwo ɖoa to woƒe nuƒlelawo. Woléa ŋku ɖe alesi amewo kpɔa dzidzɔe ŋu eye wonaa adzɔnuwo nyona ɖe edzi. Dɔwɔƒewo léa ŋku ɖe nudɔdɔ agbɔsɔsɔme si sɔ kple akplo agbɔsɔsɔme si me kuxiwo le ŋu. Wobiaa nyaŋuɖoɖo kple numekukuwo. Ga ƒe xexlẽme kpena ɖe wo ŋu wotsina hewɔa subɔsubɔdɔ nyui.

Metric	Numeɖeɖe
Asitsalawo ƒe Dzidzemekpɔkpɔ ƒe Dzesi	Eɖea alesi nuƒlelawo kpɔa dzidzɔe fiana eye wòkpena ɖe ame ŋu be nuwo nyona ɖe edzi.
Nudɔdɔwo ƒe Nyateƒetoto ƒe Agbɔsɔsɔme	Eléa ŋku ɖe eŋu be nudɔdɔwo sɔ hã, si tua kakaɖedzi ɖo.
Gblẽƒewo ƒe Agbɔsɔsɔme	Bu akplo gbegblẽwo, si kpena ɖe ame ŋu be eƒe nyonyome nanɔ anyi eye kakaɖedzi nɔa wo ŋu.
Asitsalawo ƒe Numekukuwo	Exɔa nyatakakawo zi geɖe be yeakpɔe ɖa be adzɔnuwo kple dɔwɔnawo nyo hã.
Ganyawo Ŋuti Numetotowo	Eléa ŋku ɖe ga kple dzidzɔkpɔkpɔ ŋu be asitsatsa la nasẽ ŋu.
Asitsatsa Kple Asixɔxɔ ƒe Mɔnu	Trɔa ɖoɖowo ɖe nyaŋuɖoɖowo dzi be woayi edzi anɔ agbagba dzem le mɔ gbegblẽ nu.

Amewo lɔ̃a adzɔnu siwo ƒe akplo fafɛwo kple atsyã sesẽwo. Akplo sesẽwo nana nuƒlelawo trɔna gbɔna. Nuteƒekpɔkpɔ nyuiwo kple adzɔnu ƒe dzeside si me nunya le tua kakaɖedzi ɖo. Nusiwo megblẽa nu le nutome ŋu o hea amesiwo tsɔa ɖe le eme na dzɔdzɔmenuwo. Ne amewo gaƒle nu ake la, eɖenɛ fiana be wolɔ̃a nɔnɔme nyui kple agbanɔamedzi.

Aɖaŋuɖoɖo ƒe	Numeɖeɖe
Akplo Siwo Wotrɔ Asi Le	Akplo siwo wowɔ ɖe ɖoɖo nu ɖea adzɔnuwo fiana eye wonaa amewo ɖoa ŋku wo dzi.
Enɔa anyi eteƒe didina Kple Alesi Wowɔe	Akplo sesẽ kple nyuiwo kpena ɖe asisiwo ŋu wogatrɔna gbɔna.
Nuteƒekpɔkpɔ si Woaɖo ŋkui	Akplo dzeaniwo nana wo ʋuʋu vivina eye wokpena ɖe amewo ŋu be woaɖo ŋku edzi.
Dɔnyala bibi	Akplo siwo ŋu ŋkɔ le ɖenɛ fiana be dɔwɔƒea tsɔa ɖe le eme na ame eye wòtua kakaɖeamedzi ɖo.
Nutome ƒe Agbanɔamedzi	Nu damawo hea nuƒlela siwo tsɔa ɖe le eme na anyigba la vɛ.
Gbugbɔ Wɔ Asitsatsa	Akplo sesẽwo va zu numame na wo zi gbɔ zi geɖe, si kpena ɖe amewo ŋu woɖoa ŋku adzɔnu si wotsɔ wɔa woe dzi.
Adzɔnu ƒe Adzɔnu ƒe Nukpɔkpɔ	Akplo siwo ŋu ŋkɔ le kpena ɖe ame geɖe ŋu wokpɔa dɔwɔƒea heɖoa ŋku edzi.
Vovototodedeameme	Atsyã tɔxɛwo nana adzɔnuwo ƒe ŋkɔwo toa vovo tso bubuwo gbɔ.

Asisi kpɔdzidzɔwo kple nuƒlela wɔnuteƒewo kpena ɖe dɔwɔƒewo ŋu be wotsina. Ne asitsahabɔbɔwo tsɔ ɖe le eme na amewo kple anyigba la, wowɔa kadodo sesẽ siwo nɔa anyi ɖaa.

Pepakotokuwɔlawo ɖenɛ fiana be drɔ̃e gãwo le vevie. Dɔ sesẽ wɔwɔ ate ŋu atrɔ amewo ƒe agbenɔnɔ wòanyo. Andrew ƒe dɔwɔƒea wɔa akplo 22,000 kwasiɖa sia kwasiɖa. Ame 20 ye le dɔ wɔm nɛ fifia. Andrew ɖo kpe edzi be susu suewo ate ŋu ava zu gã. Brenda ƒe ŋutinya ɖee fia be ta maɖemaɖe hea dzidzedzekpɔkpɔ vɛ.

Brenda gblɔ be, 'Nye nuteƒekpɔkpɔ trɔ nye agbenɔnɔ kple nye ƒomea ƒe agbenɔnɔ.'

Asitsalawo ate ŋu:

• Wɔ dɔ kple nudzrala siwo zãa nusiwo wogbugbɔ zã.

• Tsɔ QR-dzesiwo kpe ɖe eŋu be nàdo ka kple asisiwo.

• De ga aɖaŋu yeyewo kple pepa siwo me tsi mate ŋu age ɖo o me.

Susu yeyewo, asiɖeɖe le eŋu gbeɖe o, kple beléle na ɣletinyigba la kpena ɖe asitsalawo ŋu wotsina. Nu siawo ʋãa ame bubuwo hã.

Nyabiasewo ƒe Nyabiasewo

Nukae nana pepakotoku ƒe asitsatsa kpɔa dzidzedze?

Pepakotoku ƒe asitsatsa wɔa dɔ nyuie to susu yeyewo dodo kpɔ me. Ƒuƒoƒo me dɔwɔwɔ le vevie ŋutɔ hafi nàkpɔ dzidzedze. Dɔwɔƒe siwo tsɔa ɖe le eme na ɣletinyigba la wɔa dɔ nyuie wu. Woɖoa to nusi asisiwo di. Wotrɔna ne nu yeyewo va do mo ɖa. Dɔwɔƒe siawo ɖenɛ fiana ame bubuwo be ne womewɔa nuvevi nutome o la, ekpena ɖe yewo ŋu yewotsina.

Aleke pepakotokuwo wɔlawo kpena ɖe nutome ŋui?

Pepakotokuwɔlawo zãa nusiwo wogbugbɔ zã kple nusiwo ate ŋu agatsi ake. Wowɔa akplo siwo gblẽna le wo ɖokui si. Esia fia be gbeɖuɖɔ mesɔ gbɔ o eye ɖiƒoƒo hã mesɔ gbɔ o. Woƒe dɔa kpena ɖe ame ŋu be anyigba la nanɔ dzadzɛ. Wokpena ɖe ame geɖe ŋu hã be woatia nusiwo wobla ɖe agba damawo me.

Ðe asitsaha suewo ate ŋu aʋli ho kple dɔwɔƒe gã siwo wɔa pepakotokua?

Ẽ, asitsaha suewo hã ate ŋu awɔ dɔ nyuie. Woate ŋu awɔ aɖaŋu tɔxɛwo ahawɔ ame ŋutɔ ƒe subɔsubɔdɔ. Woate ŋu atrɔ kaba ne ehiã. Ame geɖe dzea egɔme kple dɔwɔnu bɔbɔewo eye wodzea agbagba vevie be yewoatsi. Woƒe ŋutinyawo ɖee fia be beléle na ame kple susu yeyewo le vevie wu be woanye gã.

Nukatae asisiwo lɔ̃a pepakotokuwo wu plastik?

Amewo lɔ̃a pepakotokuwo elabena wonyo na anyigba. Pepakotokuwo gbãna kabakaba eye wotsoa nusiwo ate ŋu agatsi ake me. Ame geɖe sena le wo ɖokui me be edzɔa dzi na yewo be yewoaƒle nu tso adzɔnu siwo kpena ɖe ɣletinyigba la ŋu gbɔ.