Meeshaalee Pilaastikaa fi Waraqaa: Xiinxala Bal’aa Dhiibbaa Naannoo fi Fayyadamummaa
Addunyaan ikoo irratti xiyyeeffachaa yeroo deemtu, falmiin meeshaalee nyaataa pilaastikii fi waraqaa irratti taasifamu cimee jira. Dhimmi kun waa’ee baasii ykn mijannaa qofa miti; filannoo kamtu dhuguma miidhaa naannoo xiqqeessuu osoo qabatamaa ta'ee hafuu hubachuudha.
Meeshaaleen nyaataa pilaastikii yeroo baay’ee turtii fi baasii xiqqaa ta’uu isaatiin kan jaallataman yoo ta’u, qormaata naannoo guddaa fida. Meeshaaleen pilaastikii qabeenya hin haaromfamne irraa kan hojjetaman yoo ta’u, balfa bakka kuufama kuufamaafi faalama galaanaatiif gumaacha guddaa qabu. Omishni isaanii boba’aa fosiilii kan of keessaa qabu yoo ta’u, yeroo baay’ee akka maaykiroopilaastikii ta’anii kan xumuran yoo ta’u, lubbu qabeeyyii galaanaa fi sirna ikoo miidhu.
Gama biraatiin, meeshaaleen waraqaa itti nyaatan akka filannoo itti fufiinsa qabuutti ilaalama. Qabeenya haaromfamuu danda’u irraa kan hojjetame yoo ta’u, pilaastikii caalaa salphaatti ni manca’a. Haa ta’u malee, adeemsi oomisha meeshaalee waraqaa qabeenya baay’ee kan barbaadu yoo ta’u, bishaanii fi anniisaa guddaa kan barbaadu ta’uu danda’a. Kunis pilaastikii wajjin wal bira qabamee yoo ilaalamu miila naannoo waliigalaa isaanii irratti gaaffii kaasa.
1. Bu’uuraalee Hubachuu
1.1 Meeshaaleen Nyaataa Pilaastikaa Maali?
Meeshaaleen nyaataa pilaastikii jechuun meeshaalee adda durummaan poliimaroota sinteetikii irraa hojjetaman jechuudha. Gosoonni baay’inaan mul’atan meeshaalee nyaataa yeroo tokkotti fayyadamuu fi irra deebi’anii itti fayyadamuu danda’aniidha. Meeshaaleen nyaataa pilaastikii yeroo tokkotti fayyadaman akkaataa idileetti meeshaalee akka polii pirooppiiliinii (PP) fi poolistaayiriinii (PS) irraa kan hojjetamanidha. Meeshaaleen kun salphaa, gatii xiqqaa, fi mijachuu isaanii irraa kan ka’e manneen nyaataa fi taateewwan nyaata saffisaa irratti bal’inaan kan itti fayyadamanidha. Meeshaaleen nyaataa pilaastikii irra deebiin itti fayyadamuu danda’an, yeroo baay’ee meeshaalee yeroo dheeraadhaaf turu kan akka poliitiiliinii dhangala’aa guddaa (HDPE) irraa kan hojjetaman yoo ta’u, yeroo dachaa dhiqamuu fi irra deebi’anii itti fayyadamuu ni danda’u. Gosti kun baasii xiqqaa fi yeroo dheeraa turuu isaatiin kan jaallatamu yoo ta’u, maatii fi piknikiidhaaf filannoo jaallatamaadha.
1.2 Meeshaaleen Waraqaa Maali?
Waraqaan nyaataa filannoo itti fufiinsa qabuu fi waraqaa fi kaartoonii irraa hojjetameedha. Meeshaalee akka furguggii, cirrachaa fi spoonjii kan of keessatti hammate yoo ta’u, yeroo baay’ee meeshaalee nyaataa yeroo tokkotti gataman keessatti argamu. Meeshaaleen waraqaa tokko tokko akka turuu fi bishaan akka hin dandeenyeef kan dibaman yoo ta’u, kunis nyaata adda addaatiif akka mijatu taasisa. Faayidaan inni jalqabaa meeshaalee nyaataa waraqaa baayoo-degradability fi madda haaromfamuu danda’u isaati. Waraqaan qabeenya haaromfamuu danda’u muka irraa waan argamuuf meeshaaleen kun kompostii ta’uu danda’u, kunis dhiibbaa naannoo hir’isa. Kaaffeewwan naannoodhaaf mijatoo ta’anii fi taateewwan balfa pilaastikii hir’isuun dursa kennanitti baay’ee jaallatamaadha.
2. Xiinxala Marsaa Jireenyaa: Pilaastikaa fi Waraqaa Cutlery
Meeshaalee Nyaataa Pilaastikaa
Omishaa fi Dhiibbaa Naannoo
Meeshaaleen nyaataa pilaastikii boba’aa fosiilii, addatti boba’aa fi gaazii uumamaa fayyadamuun kan oomishamanidha. Omishni kun qabeenya hin haaromfamne kana baasuun gara poliimaroota akka poliipiroopiiliinii (PP) fi poolistaayiriinii (PS)tti jijjiiruu kan of keessaa qabudha. Adeemsi kun anniisaa guddaa kan barbaadu yoo ta’u, gaasii manaa baay’ee kan gadi lakkisu yoo ta’u, jijjiirama qilleensaaf gumaacha qaba. Dabalataanis, oomishni meeshaalee nyaataa pilaastikii faalama adda addaa gadi lakkisuu kan of keessaa qabu yoo ta’u, kunis naannoo fi fayyaa namaa miidhuu danda’a.
Qabxiilee Ijoo:
Madda Meeshaa: Kan hin haaromfamne (boba’aa fosiilii) .
Fayyadama Annisaa: Ol’aanaa
Faalama: Gaasii manaa fi summii biroo gadi lakkifaman
Dhimmoota Bulchiinsa Balfaa
Meeshaaleen nyaataa pilaastikii baayoodhaan kan hin mancaane ta’uu isaanii irraa kan ka’e qormaata bulchiinsa balfaa guddaa qaba. Meeshaaleen kun waggoota dhibbaan lakkaa’amaniif bakka kuufama balfaa fi naannoo uumamaa keessatti turuu danda’u. Yeroo sirnaan hin gataman faalama galaanaatiif gumaacha kan godhan siʼa taʼu, gara maaykiroopilaastikii taʼanitti caccabu. Particles xixiqqoo kunniin sansalata nyaataa keessa seenuun bineensota bosonaa fi fayyaa namaa irratti dhiibbaa uumuu danda'u.
Qabxiilee Ijoo:
Biodegradability: Hin jiru
Itti fufiinsa Naannoo: Jaarraa
Balaa Faalama: Ol’aanaa (microplastics) .
Waraqaa Cutlery
Adeemsa Omishaa
Meeshaaleen waraqaa irraa hojjetaman, akkaataa idileetti waraqaa ykn kaartoonii irraa kan hojjetaman yoo ta’u, mala omishaa adda ta’e barbaadu. Omishni kun muka sassaabuu irraa kan jalqabu yoo ta’u, itti aansuunis waraqaa oomishuuf paalpiingii hojjetama. Maddi kun kan haaromfamuu danda’u yoo ta’u, adeemsi kun bishaanii fi anniisaa guddaa fayyadama. Miilli naannoo kan pilaastikii gadi ta’us ammallee bosona ciruu fi garmalee anniisaa akka hin fayyadamneef of eeggannoodhaan bulchiinsa qabeenya barbaada.
Qabxiilee Ijoo:
Madda Meeshaa: Haaromfamuu danda’u (muka) .
Itti Fayyadama Annisaa fi Bishaanii: Barbaachisaa dha
Dhiibbaa Naannoo: Pilaastikii irraa gadi aanaa ta’us ammallee baay’eedha
Biodegradability fi Deebi’ee Fayyadamaa
Faayidaa ijoo meeshaalee nyaataa waraqaa keessaa tokko baayoo-degradability isaati. Haala mijaawaa ta’een torban hanga ji’oota keessatti manca’uu danda’a, kunis dhiibbaa naannoo yeroo dheeraa hir’isa. Haa ta’u malee, meeshaaleen waraqaa itti nyaatan hundi salphaatti deebi’anii fayyadamuu kan danda’an miti, keessumaa kanneen yeroo dheeraa turuu fooyyessuuf dibaman qaban. Kootiin kun adeemsa deebi’anii fayyadamuu gufachiisuu waan danda’aniif, dhaabbileen addaa fiber waraqaa irraa adda baasuu barbaadu.
Qabxiilee Ijoo:
Biodegradability: Ol’aanaa (haala sirrii ta’een) .
Rakkoolee Deebi’anii Fayyadamaa: Waraqaan dibame deebi’ee fayyadamuun rakkisaa ta’uu danda’a
Faayidaa Naannoo: Umurii naannoo keessatti pilaastikii wajjin wal bira qabamee yoo ilaalamu gabaabaa ta’a
Gabatee Walbira Qabsiisuu:
| Feature |
Plastic Cutlery |
Waraqaa Cutlery |
| Madda Meeshaalee |
Kan hin haaromfamne (Boba’aa Foosilii) . |
Haaromfamuu danda'u (Muka) . |
| Dhiibbaa Omishaa |
Gaasii manaa baay’ee gadi lakkifamuu |
Gadi aanaa, garuu ammallee guddaa |
| Biyyoodhaan manca’uu danda’uu |
Homaa |
Ol’aanaa (haala sirrii ta’een) . |
| Bulchiinsa Balfaa |
Yeroo dheeraaf cichuu |
Ji’oota muraasa keessatti ni manca’a |
| Deebi’ee fayyadamuu |
Daangeffame |
Gosoota dibaman waliin qormaata |
| Dhiibbaa Naannoo |
Barbaachisaa, kan itti fufu |
Hir’ate, gatamuu irratti kan hundaa’e |
3. Kompostii fi Baayoo-degradability Meeshaalee Cutlery
Meeshaalee Nyaataa Pilaastikaa
Hanqina Biodegradability
Meeshaaleen nyaataa pilaastikii baayoo-degrade gochuu dadhabuu isaatiin maqaa gaarii qaba. Kana jechuun yeroon darbaa deemuun uumamaan hin caccabu, dhimma naannoo yeroo dheeraaf nama saaxila. Meeshaaleen pilaastikii yeroo gataman waggoota dhibbaan lakkaaʼamaniif naannoo keessa turuu kan dandaʼan siʼa taʼu, kunis faalama itti fufiinsa qabu akka uumamu gumaacha. Yaaddoowwan gurguddoo keessaa tokko uumamuu maaykiroopilaastikii ti, jechuunis pilaastikii xixiqqoo meeshaalee pilaastikii gurguddaa taʼan caccabuu irraa kan kaʼe uumamuu dha. Maaykiroopilaastikoonni kun biyyee fi bishaan faaluun bineensota bosonaa irratti balaa fiduu fi sansalata nyaataa namaa keessa seenuu danda’u.
Dhimmoota Ijoo:
Waraqaa Cutlery
Dandeettii Kompostii
Faallaa kanaatiin, meeshaaleen waraqaa irraa hojjetaman, gama baayoo-degradability tiin faayidaa guddaa qaba. Meeshaaleen waraqaa qabeenya haaromfamuu danda’u irraa kan hojjetaman yoo ta’u, haala sirrii ta’een baay’ee dafanii caccabuu danda’u. Yeroo sirnaan kompostii ta’e, meeshaaleen nyaataa waraqaa ji’oota muraasa keessatti manca’uu danda’u. Haa ta’u malee, adeemsi kun haalawwan addaa kan akka jiidhina fi qilleensa gahaa kan barbaadu yoo ta’u, yeroo hunda bakka kuufama balfaa sadarkaa isaa eeggate keessatti hin argamu. Dabalataanis, meeshaaleen waraqaa pilaastikii ykn dabalataa qaban akka salphaatti kompostii ta’uu dhiisuu danda’u, kunis tattaaffii bulchiinsa balfaa walxaxaa ta’a.
Qabxiilee Ijoo:
Meeshaalee Filannoo
Baambuu fi Meeshaalee Mukaa
Baambuu fi meeshaaleen nyaataa mukaa pilaastikii fi waraqaa caalaa filannoo naannoodhaaf mijatoo ta’an bakka bu’u. Meeshaaleen kun uumamaan biyyoodhaan kan manca’anii fi kompostii kan ta’an yoo ta’u, yeroo baay’ee waraqaa caalaa saffisaan ni caccabu. Baambuun qabeenya saffisaan haaromfamuu danda’u waan ta’eef dafee kan guddatu yoo ta’u, qoricha aramaa ykn xaa’oo hin barbaadu. Kunis meeshaaleen nyaataa baambuu eco-friendly qofa osoo hin taane itti fufiinsa akka qabaatan taasisa. Meeshaaleen mukaas uumamaan kan manca’anii fi keemikaalota sinteetikii irraa bilisa waan ta’aniif naannoo fi fayyaadhaaf filannoo nageenya qabu taasisa.
Faayidaa: 1.1.
Rapid Biodegradability : Waraqaa caalaa saffisaan ni caccaba.
Itti fufiinsa : Baambuun qabeenya dafee haaromfamuu danda’uudha.
Keemikaala irraa bilisa : Dabalata sinteetikii hin qabu, naannoodhaaf nageenya qaba.
Gabatee Walbira Qabsiisuu:
| Feature |
Meeshaalee Pilaastikaa |
Waraqaa Cutlery |
Baambuu/Mukaa Cutlery |
| Biyyoodhaan manca’uu danda’uu |
Homaa |
Ol’aanaa (haala jalatti) . |
Baayyee Ol'aanaadha |
| Yeroo Diigamuu |
Jaarraa hedduu |
Ji’oota (yoo kompostii ta’e) . |
Torban Hanga Ji'aatti |
| Dhiibbaa Naannoo |
Ol’aanaa (Maayikiroopilaastikii) . |
Gadi aanaa, garuu kompostii barbaada |
Gadi aanaa (Diigamuu uumamaa) . |
| Tursiifamu |
Kan hin haaromfamne |
Kan haaromfamuu danda'u |
Haaromsa Ol'aanaa Ta'e |
4. Yaaddoo Fayyaa fi Nageenyaa Itti Fayyadama Meeshaalee Nyaataa
Meeshaalee Nyaataa Pilaastikaa
Nageenya Keemikaalaa
Yeroo baayyee meeshaaleen nyaataa pilaastikii meeshaalee akka polii pirooppiiliinii fi poolistaayiriinii irraa kan hojjetaman yoo ta’u, keessumaa yeroo ho’aaf saaxilaman balaa fayyaa fiduu danda’u. Nyaatni ho’aan meeshaalee pilaastikii waliin yeroo wal qunnaman, keemikaalli dhangala’uu ilaalchisee yaaddoon ni jira. Wantoonni miidhaa geessisan kanneen akka BPA (Bisphenol A) fi phthalates gara nyaataatti godaanuun dhimma fayyaa fiduu danda'u. Keemikaalonni kunneen hojii endocrine jeequun kan beekaman yoo ta’u, madaallii hormoonii dhabuu fi carraa kaansarii dabaluu dabalatee rakkoolee fayyaa adda addaa waliin walqabatee jira. Fayyadamtoonni balaawwan kana beekuu qabu, keessumaa yeroo nyaata fi dhugaatii ho’aadhaaf meeshaalee pilaastikii fayyadaman.
Waraqaa Cutlery
Nageenya Omishaa Keessatti
Waraqaan nyaataa akka waliigalaatti saaxilamummaa keemikaalaatiin nageenya qaba jedhamee fudhatama. Haa ta’u malee, adeemsi omishaa keemikaalota miidhaa geessisan akka hin seensifne gochuun murteessaadha. Meeshaaleen waraqaa qulqullina olaanaa qaban dabalata summii fi daayii irraa bilisa ta’uu qabu. Meeshaaleen waraqaa tokko tokko yeroo dheeraa turuu fi jiidhina akka hin dandeenyeef kan dibamanidha. Uffanni kun summii kan hin qabnee fi nyaata waliin wal qunnamuuf nageenya kan hin qabne ta’uu qaba. Nageenyi meeshaalee waraqaa nyaataa baay’inaan meeshaalee itti fayyadamanii fi ulaagaalee omishaa oomishtoonni hordofan irratti hundaa’a. Balaa fayyaa mudachuu danda’u kamiyyuu ittisuuf dambiiwwan nageenya nyaataa akka kabajaman mirkaneessuun barbaachisaa dha.
Baambuu fi Meeshaalee Mukaa
Nageenya Uumamaa
Baambuu fi meeshaaleen nyaataa mukaa sababa uumamaan isaanii irraa kan ka’e faayidaa fayyaa guddaa ni kennu. Meeshaaleen kun akka pilaastikii keemikaalota sinteetikii waan hin qabneef, nyaata waliin wal qunnamuuf filannoo nageenya qabu. Baambuu fi muka uumamaan farra baakteeriyaa waan ta’aniif wantoota miidhaa geessisan gara nyaataatti hin dhangalaasne. Isaanis BPA, phthalates fi kompaawundoota summii biroo kanneen yeroo baay’ee meeshaalee nyaataa pilaastikii keessatti argaman irraa bilisa. Kunis warra saaxilamummaa keemikaalaa xiqqeessuu barbaadaniif filannoo gaarii isaan taasisa. Dabalataanis, meeshaaleen kunniin biyyoodhaan kan manca’anii fi naannoodhaaf kan mijatan yoo ta’u, kunis akka filannoo itti fufiinsa qabuutti meeshaalee nyaataa yeroo tokkotti gataman ta’uun hawwata isaanii dabaleera.
Gabatee Walbira Qabsiisuu:
| Feature |
Meeshaalee Pilaastikaa |
Waraqaa Cutlery |
Baambuu/Mukaa Cutlery |
| Nageenya Keemikaalaa |
Balaa keemikaalaan dhangala’uu (BPA, phthalates) . |
Walumaagalatti nageenya kan qabu, uffata summii hin qabne qabaachuu isaa ilaali |
Keemikaala sinteetikii hin qabu, uumamaan nageenya kan qabu |
| Ho’a Danda’uu |
Nyaata ho’aa wajjin balaa dhufuu danda’u |
Yoo ulaagaan hojjetame nageenya qaba |
Uumamaan ho'a kan dandamatu |
| Dhiibbaa Naannoo |
Ol’aanaa, kan hin mancaane |
Gadi aanaa, biyyoodhaan kan manca’u |
Baayyee gadi aanaa, biyyoodhaan kan manca’uu fi kan haaromfamuu danda’u |
5. Yaadannoowwan Diinagdee fi Qabatamaa
Xiinxala Baasii
Meeshaalee Nyaataa Pilaastikaa
Yeroo baayyee meeshaaleen nyaataa pilaastikii baasii xiqqaa fi bal’inaan argamuu isaaniitiin filatama. Meeshaalee pilaastikii oomishuuf baasii meeshaalee jallisii kan akka polii pirooppiiliinii fi poolistaayiriinii xiqqaa ta’uu isaaniitiin gatii xiqqaadha. Gatiin isaa gatii madaalawaa ta’e kun meeshaaleen nyaataa pilaastikii mana nyaataa, taateewwanii fi maatiidhaaf filannoo jaallatamaadha. Akkasumas baay’inaan salphaatti kan argamu yoo ta’u, baasii yuunitii tokkoof bahu daran hir’isa. Haa ta’u malee, baasii naannoo gatii keessatti kan hin hammatamne yoo ta’u, kunis baasii yeroo dheeraa dhokataa bulchiinsa balfaa fi to’annoo faalama waliin walqabatee dhufuu danda’a.
Waraqaa Cutlery
Baasii oomishaa olaanaa irraa kan ka’e meeshaaleen waraqaa irraa hojjetaman pilaastikii caalaa qaala’aa ta’uu barbaadu. Adeemsi omisha meeshaalee waraqaa nyaataa fayyadama bishaanii fi anniisaa guddaa kan of keessaa qabu yoo ta’u, kunis gatii olka’aa kanaaf gumaacha qaba. Kun ta’ee osoo jiruu, fedhiin oomishaalee ikoo-fayyadamoo ta’an guddachaa kan jiru yoo ta’u, fayyadamtoonni hedduun filannoowwan itti fufiinsa qabaniif kaffaltii guddaa kaffaluuf fedhii qabu. Fedhiin akkuma dabalaa deemuun dinagdeen guddinaa baasii meeshaalee waraqaa nyaataa hir’isuuf gargaaruu danda’a, kunis fayyadamtoota bal’aa ta’aniif filannoo hojiirra ooluu danda’a.
Filannoo Filannoo
Baambuu fi meeshaaleen nyaataa mukaa filannoo biraa kan dhiyeessan yoo ta'u, pilaastikii wajjin wal bira qabamee yoo ilaalamu baasii jalqabaa ol'aanaa qabanis dhufu. Meeshaaleen kunniin caalaatti itti fufiinsa kan qabaniifi biyyoodhaan kan manca’an yoo ta’u, fayyadamtoota naannoo irratti xiyyeeffatan hawwatu. Keessattuu oomishni meeshaalee nyaataa baambuu bu’a qabeessa ta’a, sababiin isaas baambuun saffisaan waan guddatuuf qoricha aramaa ykn xaa’oo waan hin barbaanneef. Meeshaaleen nyaataa mukaa, naannoodhaaf mijatoo ta’anis, sababa bulchiinsa fi qophii bosonaa sirrii ta’e qabaachuu irraa kan ka’e baasii guddaa kan of keessaa qabu ta’uu danda’a.
Gabatee Walbira Qabsiisuu:
| Feature |
Meeshaalee Pilaastikaa |
Waraqaa Cutlery |
Baambuu/Mukaa Cutlery |
| Baasii |
Gadi bu'aa |
Giddugaleessaa hanga Ol’aanaatti |
Ol aanaa |
| Baasii Naannoo |
Ol aanaa |
Giddugaleessa |
Gadi bu'aa |
| Adeemsa Fedhii (Demand Trend). |
Dhaabbataa |
Dabalaa jira |
Dabalaa jira |
Fayyadama Qabatamaa
Turtii fi Mijachuu
Meeshaaleen nyaataa pilaastikii yeroo dheeraa turuu fi mijachuu isaatiin beekama. Ulfaatina salphaa, cimaa, nyaata adda addaa osoo hin cabne dandamachuu danda'a. Kunis mana nyaataa nyaata saffisaa, taateewwan alaa fi affeerraadhaaf mijataa taasisa. Dabalataanis meeshaaleen pilaastikii kuusuu fi geejjibuuf salphaadha.
Meeshaaleen waraqaa irraa hojjetaman naannoodhaaf mijatoo taʼus, pilaastikii caalaa yeroo dheeraa turuu dhiisuu dandaʼu. Nyaata ulfaataa ykn cooma qabu waliin akka gaariitti qabachuu dhiisuu danda’a, yeroo dheeraaf dhangala’aa keessatti yoo hafe jiidhuu danda’a. Haa ta’u malee, meeshaaleen nyaataa waraqaa dibame, yeroo dheeraaf turuu fooyya’aa waan ta’eef, haala nyaataa adda addaatiif caalaatti hojiirra ooluu danda’a.
Baambuu fi meeshaaleen nyaataa mukaa yeroo dheeraa turuu fi faayidaa naannoo gidduutti madaallii ni qabaatu. Meeshaaleen kun waraqaa caalaa jajjaboo waan ta’aniif nyaata adda addaa qabachuu danda’u. Keessattuu, meeshaaleen nyaataa baambuu salphaa fi cimaa waan ta’aniif, itti fayyadama manaa fi taateewwan irratti filannoo mijataa ta’a. Meeshaaleen nyaataa mukaa irraa hojjetamanis miidhagina baadiyyaa kan dhiyeessu yoo ta'u, muuxannoowwan nyaataa tokko tokkoof kan nama hawwatudha.
Walmadaalchisuu Turtii:
| Feature |
Pilaastikaa Cutlery |
Waraqaa Cutlery |
Bamboo/Wooden Cutlery |
| Turtii kan itti fufu |
Ol aanaa |
Giddugaleessa |
Ol aanaa |
| Ulfaatina |
Ifa |
Ifa |
Ifa |
| Fayyadamummaa |
Ol aanaa |
Giddugaleessa |
Ol aanaa |
| Iyyannoo Miidhaginaa |
Gadi bu'aa |
Giddugaleessa |
Ol aanaa |
6. Imaammata Mootummaa fi Adeemsa Gabaa
Naannoo Dambii
Ugguraa fi Daangaa Pilaastikaa
Waggoota dhiyoo asitti jijjiiramni addunyaa irratti gara pilaastika yeroo tokkotti fayyadamu hir’isuutti mul’ateera. Biyyoonni addunyaa faalama pilaastikii to’achuuf uggura fi uggura meeshaalee pilaastikii irratti kaa’aman hojiirra oolchaa jiru. Fakkeenyaaf, Gamtaan Awurooppaa seera meeshaalee pilaastikii yeroo tokkotti itti fayyadaman tokko tokko, kanneen akka meeshaalee nyaataa, qodaa fi saanii dhorku baaseera. Biyyoota akka Kaanaadaa fi kutaalee Ameerikaa keessattis imaammatni walfakkaataan fudhatamaa kan jiru yoo ta’u, mootummoonni naannoo pilaastikii yeroo tokkotti fayyadamuu danda’an daangessuuf ykn dhorkuuf seera baasaa jiru. Dambiiwwan kun dhiibbaa balfi pilaastikii keessumaa galaanaa fi sirna ikoo naannoo biroo irratti geessisu hir’isuuf kan akeekedha.
Tarkaanfiiwwan Dambii Ijoo: 1.1.
Gamtaa Awurooppaa : Pilaastikoota addaa yeroo tokkotti fayyadaman, kanneen akka mi'a nyaataa dabalatee dhorkuu.
Kanaadaa : Guutummaa biyyattiitti boorsaa pilaastikii, qodaa, meeshaalee nyaataa fi kkf dhorkuu.
Ameerikaa : Uggura adda addaa sadarkaa naannoo fi magaalaatti meeshaalee nyaataa pilaastikii irratti kaa'ame.
Jajjabeessuu Filannoowwan Ikoo-fayyadamoo ta’an
Uggura kana deeggaruuf mootummoonni filannoowwan naannoodhaaf mijatoo ta’an kanneen akka waraqaa, baambuu fi meeshaalee biroo biyyoodhaan manca’an fayyadamuu isaaniis jajjabeessaa jiru. Onnachiiftuu kan akka hir’ina gibiraa ykn deeggarsa yeroo baay’ee dhaabbilee daldalaa gocha itti fufiinsa qabu fudhataniif ni kennama. Jajjabinni kun kalaqa indaastiricha keessatti oofuuf gargaara, kunis filannoowwan mi’a nyaataa naannoodhaaf mijatoo ta’an kanneen yeroo dheeraa turuu fi baasii xiqqaa qaban akka uumaman taasisa. Duulli hubannoo hawaasaas gahee murteessaa kan qabu yoo ta’u, fayyadamtoota waa’ee faayidaa naannoo oomisha itti fufiinsa qabu filachuu barsiisa.
Filannoo Fayyadamtootaa fi Deebii Gabaa
Adeemsa Itti Fufiinsa Qabu
Filannoon fayyadamtootaa gara oomishaalee itti fufiinsa qabaniifi naannoodhaaf mijatoo ta’anitti kan jilbeeffatu ta’aa dhufeera. Namoonni baay’een dhiibbaa balfi pilaastikii irratti hubannoo waan argataniif filannoowwan meeshaalee nyaataa naannoodhaaf mijatoo ta’aniif fedhiin guddachaa jira. Keessattuu fayyadamtoota dargaggoota murtii bittaa isaanii keessatti itti fufiinsaaf dursa kennan biratti adeemsi kun cimaadha. Mirkaneessitoonni magariisaa fi asxaaleen oomishaalee ulaagaalee naannoo murtaa’an guutan adda baasan baay’achuun isaanii jijjiirama kanaaf daran boba’aa ta’eera.
Madaqsuu Gabaa
Filannoo fayyadamtootaa jijjiiramaa fi dhiibbaa danbii kanaaf deebii kennuudhaan dhaabbileen dhiyeessii oomisha isaanii saffisaan madaqsaa jiru. Daldaltoonni hedduun meeshaalee nyaataa pilaastikii marsaa marsaan dhabamsiisuudhaan filannoowwan itti fufiinsa qaban deggeraa jiru. Fakkeenyaaf, manneen nyaataa fi kaffeewwan meeshaalee nyaataa waraqaa ykn baambuu maamiltoota isaaniif dhiyeessuun isaanii dabalaa dhufeera. Dhaabbileen tokko tokkos meeshaalee haaraa itti fufiinsa qabaniifi baasii xiqqaa qaban uumuuf qorannoo fi misooma irratti invast gochaa jiru.
Deebii Gabaa Ijoo:
Manneen Nyaataa fi Kaffee : Gara meeshaalee nyaataa waraqaa fi baambuutti ce'uu.
Daldaltoota : Fedhii fayyadamtootaa guutuuf oomishaalee ikoo-fayyadamaa ta’an baay’ee kuusuu.
Kalaqa : Meeshaalee haaraa biyyoodhaan manca’an kanneen meeshaalee nyaataaf oolan qopheessuu.
Gabatee Adeemsaa fi Deebii:
| Tarkaanfiiwwan |
Dambii Gama |
Deebii Gabaa |
| Uggura Meeshaalee Nyaataa Pilaastikaa |
Gamtaa Awurooppaa, Kanaadaa, uggura Ameerikaa biyya keessaa |
Oomishaalee pilaastikii marsaa marsaan dhabamsiisuu |
| Promotion kan ikoo-fayyadamaa ta'e |
Hojiiwwan itti fufiinsa qabaniif onnachiiftuu |
Sarara oomishaa ikoo-fayyadamaa ta’e dabaluu |
| Fedhii Fayyadamtootaa |
Fedhiin itti fufiinsaaf qabu guddachaa dhufe |
Filannoon ikoo-fayyadamaa ta'e dabalataa ni dhiyaata |
Goolaba
Cuunfaa Qabxiilee Ijoo
Barreeffama kana keessatti, gama naannoo fi qabatamaa meeshaalee nyaataa pilaastikii fi waraqaa, akkasumas filannoowwan akka baambuu fi meeshaalee mukaa wal bira qabnee ilaalleerra.
Plastic Cutlery : Baasii xiqqaa fi turtii isaatiin kan beekamu, garuu qormaata naannoo guddaa kan fidudha. Biyyoodhaan kan hin mancaane yoo ta’u, maaykiroopilaastikii dabalatee faalama yeroo dheeraaf gumaacha qaba.
Paper Cutlery : Sababa baayoo-degradability isaatiin naannoodhaaf mijaawaa dha. Haa ta’u malee, baasii oomishaa fi fayyadama qabeenya olaanaa irraa kan ka’e yeroo dheeraa kan hin turree fi baasii guddaa kan gaafatu ta’uu danda’a.
Baambuu fi Meeshaalee Mukaa : Madaallii turtii fi itti fufiinsa gidduutti dhiyeessu. Meeshaaleen kunniin biyyoodhaan kan manca’an, kan haaromfamuu danda’anii fi keemikaalota miidhaa geessisan irraa bilisa waan ta’aniif filannoo nageenya qabuu fi ikoo-fayyadamaa ta’uu danda’u.
Waamicha Hojii
Fayyadamtoonnis ta’e daldaltoonni filannoo odeeffannoo irratti hundaa’ee fi itti fufiinsaaf dursa kennu akka godhan ni jajjabeessina. Meeshaalee biyyoodhaan manca’anii fi haaromfamuu danda’an kan akka waraqaa, baambuu fi mukaa filachuudhaan dhiibbaa naannoo hir’isuuf gargaaruu dandeessa. Marsaa jireenyaa meeshaalee nyaataa ati fayyadamtu, oomisha irraa kaasee hanga gatamuutti ilaali, akkasumas filannoowwan gochaalee ikoo-fayyadamoo ta’an waliin walsimu filadhu.
Ilaalcha Fuulduraa
Fuulduratti yoo ilaalle, egeree meeshaalee nyaataa yeroo tokkotti gataman kalaqaa fi hubannoo itti fufiinsa naannoo dabaluu keessatti argama. Akkas jedhanii eeguu dandeenya:
Guddina Meeshaalee : Meeshaalee haaraa biyyoodhaan manca’uu danda’anii fi kompostii ta’an kanneen yeroo dheeraa pilaastikii fi faayidaa naannoo waraqaa fi baambuu dhiyeessan qopheessuu.
Dambiiwwan Ciccimoo : Mootummoonni addunyaa guutuu pilaastikii yeroo tokkotti fayyadaman irratti dambiiwwan ciccimoo ta’an hojiirra oolchuun isaanii hin oolu, kunis itti fayyadama filannoowwan itti fufiinsa qaban jajjabeessa.
Jijjiirama Fayyadamtootaa : Fayyadamtoonni baay’een ikoo irratti dammaqinaan waan dhufaniif fedhiin filannoowwan meeshaalee nyaataa itti fufiinsa qaban guddachuu itti fufa, kunis daldaltoonni akka madaqanii fi kalaqan jajjabeessa.
